زلزله در بازار جهانی طلا

نیوشا شایان‌مهر: بازارهای جهانی در هفته جاری شاهد نوساناتی کم‌سابقه بود. طلا و نقره که هردو در اوج تاریخی خود طی معاملات روز پنج‌شنبه به سر می‌بردند، ناگهان تغییر رفتار معناداری دادند.در روز جمعه، طلا از اوج 5 هزار و 600 دلاری خود به 4 هزار و 941 دلار سقوط کرد و نقره نیز از اوج 121 دلاری، تا سطح 94 دلار عقب‌نشینی کرد.  سقوط و بازگشت مجدد قیمت طلا، نقره و سهام آمریکا طی جلسه معاملاتی روز پنج‌شنبه در مجموع به جابه‌جایی حدود ۹ تریلیون دلار ارزش بازار در چند ساعت منجر شد و بار دیگر سطح بالای عدم‌قطعیت در سطح جهان را برجسته کرد. تحلیلگران بر این باورند که ریزش شدید نتیجه ترکیبی از شناسایی سود، معاملات سفته‌بازانه و فضای پرتنش اقتصاد جهانی بوده است. داده‌ها نشان می‌دهند که ارزش بازار طلا در تنها یک جلسه معاملاتی نزدیک به ۵.۵ تریلیون دلار نوسان کرد. این رقم بزرگ‌ترین نوسان روزانه در تاریخ بازار این فلز گران بها محسوب می‌شود به گونه‌ای که تحرکات آن از سطوح ثبت‌شده در بحران مالی جهانی ۲۰۰۸ نیز فراتر رفته است. ارزش بازار نقره نیز در ابتدا حدود ۷۵۰‌میلیارد دلار سقوط کرد اما سپس با بازگشتی قدرتمند، نزدیک به ۵۰۰‌میلیارد دلار از ارزش ازدست‌رفته را دوباره به دست آورد.

سقوط پناهگاه امن سرمایه‌گذاران

روز پنج‌شنبه بین ساعت ۹:۳۰ تا ۱۰:۲۵ صبح به وقت شرق آمریکا، ارزش بازار طلا با افت 8 درصدی قیمت، حدود ۳.۲ تریلیون دلار کاهش یافت. به عبارتی در هر دقیقه ۵۸‌میلیارد دلار از ارزش این فلز گرانبها نابود شد. این حرکت بزرگ‌ترین افت روزانه طلا از آوریل ۲۰۱۳ تاکنون محسوب می‌شود. با این حال روند به‌سرعت تغییر کرد و از ۱۰:۲۵ صبح تا پایان معاملات در ساعت ۴ بعدازظهر، طلا ۲.۳ تریلیون دلار از ارزش ازدست‌رفته خود را بازیابی کرد. برای درک بزرگی این نوسان می‌توان در نظر داشت که کل ارزش بازار بیت‌کوین حدود ۸۵۰‌میلیارد دلار است. به عبارتی طلا در کمتر از هفت ساعت نوسانی را تجربه کرد که بیش از سه برابر اندازه‌ی کل بازار رمزارزها بود.

این نوسانات شدید در حالی رخ داد که در حال حاضر چندین لایه از عدم‌قطعیت بر بازارهای جهانی سایه انداخته و نه‌تنها جهت‌گیری سرمایه‌گذاران را مبهم کرده، بلکه سرعت و دامنه واکنش‌ها را نیز به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش داده است. در سطح کلان، تورم چسبنده همچنان یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها است. با وجود کاهش نسبی فشارهای قیمتی، بسیاری از اقتصادهای بزرگ هنوز با تورمی مواجه‌اند که بالاتر از اهداف بانک‌های مرکزی است. همین موضوع باعث شده مسیر آینده نرخ‌های بهره مبهم بماند. به عبارتی سرمایه‌گذاران نمی‌دانند آیا سیاست‌های انقباضی ادامه می‌یابد یا اقتصاد جهانی به سمت کاهش نرخ‌ها حرکت می‌کند. این بلاتکلیفی، معمولا جریان سرمایه را به سمت دارایی‌های امنی مانند طلا هدایت می‌کند. علاوه بر این، تنش‌های ژئوپلیتیک موجب افزایش ریسک‌های سیستماتیک شده است. 

هرگونه تشدید تنش، نگرانی درباره اختلال در تجارت جهانی، انرژی یا زنجیره تامین را بالا می‌برد و به‌طور طبیعی تقاضا برای پناهگاه‌های امن را تقویت می‌کند. از سوی دیگر، بی‌ثباتی ارزی نیز به این آشفتگی دامن زده است. جنگ‌های تجاری و سیاست‌های حمایتی برخی کشورها فشارهایی بر ارزهای اصلی وارد کرده و سرمایه‌گذاران را نسبت به ارزش واقعی دارایی‌های دلاری یا غیردلاری مردد کرده است. در چنین فضایی، طلا به‌عنوان دارایی بدون ریسک اعتباری، جذاب‌تر می‌شود. در کنار این عوامل، بازآرایی تهاجمی موقعیت‌های معاملاتی توسط بازیگران بزرگ، معاملات الگوریتمی و اهرم‌های سنگین در بازار مشتقه می‌تواند دامنه نوسانات را تشدید کرده باشد.

  فراتر از طلا

نوسانات اخیر تنها به بازار طلا محدود نمانده است. نقره، پلاتین و پالادیوم نیز در روزهای گذشته جهش‌ها و ریزش‌های قابل‌توجهی را تجربه کرده‌اند. این واکنش نشان می‌دهد که فشار موجود در بازارهای کالایی بسیار عمیق‌تر و فراگیرتر از یک شوک مقطعی در طلا است. نقره که به‌عنوان فلزی با کاربرد صنعتی شناخته می‌شود، همزمان با افت سهام شرکت‌های بزرگ فناوری و هوش مصنوعی در آمریکا، ۱۱.۹ درصد در روز پنج‌شنبه سقوط کرد. این فلز که در ژانویه بیش از ۶۸ درصد رشد کرده و به قوی‌ترین عملکرد ماهانه خود از دسامبر ۱۹۷۹ رسیده بود، پس از رسیدن به ۱۲۱ دلار، تا ۱۰۷ دلار عقب نشست. این الگوی نوسان هم‌زمان در چندین فلز گران‌بها بیانگر آن است که سرمایه‌گذاران در حال جابه‌جایی سریع میان دو حالت کاملا متضاد هستند.

 زمانی که داده‌ها یا اخبار منفی منتشر می‌شود، به‌سرعت به سمت دارایی‌های امن پناه می‌برند و به محض تغییر احساسات بازار یا انتشار یک سیگنال مثبت، دوباره به سمت دارایی‌های پرریسک‌تر بازمی‌گردند. چنین رفتاری معمولا در دوره‌هایی دیده می‌شود که اعتماد سرمایه‌گذاران شکننده است و کوچک‌ترین تغییر در انتظارات می‌تواند موجی از خرید یا فروش ایجاد کند. افزون بر این، نقش پررنگ معاملات الگوریتمی و موقعیت‌های اهرمی در بازار مشتقه باعث شده این جابه‌جایی‌ها نه‌تنها سریع‌تر، بلکه شدیدتر از گذشته باشد. در این میان بازار سهام آمریکا نیز هم‌مسیر با این نوسانات حرکت کرد. شاخص S&P 500 در ابتدا حدود ۷۸۰‌میلیارد دلار از ارزش خود را از دست داد اما تا پایان جلسه ۵۳۰‌میلیارد دلار از آن را جبران کرد. شاخص نزدک نیز در ابتدا ۲.۴ درصد افت کرد و حدود ۷۶۰‌میلیارد دلار از ارزش بازار خود را از دست داد اما در ادامه مسیر ۵۸۰‌میلیارد دلار از آن را بازپس گرفت.

نقش کمبود نقدشوندگی در تشدید نوسان

تحلیلگران معتقدند که عامل اصلی این ریزش ناگهانی، تغییر در ارزش ذاتی طلا نبود؛ بلکه کاهش نقدینگی در بازارهای مالی بوده است. سقوط سنگین سهام فناوری آمریکا و افت ۱۲ درصدی مایکروسافت،‌میلیاردها دلار از ارزش شرکت‌های هوش مصنوعی و فناوری را در چند دقیقه از بین برد. این شوک، سرمایه‌گذاران نهادی را وارد وضعیتی کرد که در آن موسسات برای پوشش زیان‌ها و پاسخ به مارجین‌کال‌ها ناچار می‌شوند هر دارایی نقدشونده‌ای را بفروشند، حتی اگر آن دارایی پناهگاه امن باشد. این دسته از فروش‌های اجباری، طلا را از یک دارایی محافظتی به منبع فوری تامین نقدینگی تبدیل کرد و موج فروش دومینووار را رقم زد.

از سوی دیگر این روزها بازار طلا و نقره در یک چرخه معیوب گرفتار شده‌اند که طی آن، هر نوسان خود موجب نوسانات بیشتر می‌شود. بر این اساس وقتی دامنه نوسان‌ها بزرگ می‌شود، نقدشوندگی به‌سرعت کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، بانک‌ها و بازارسازها برای مدیریت ریسک با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شوند. در نتیجه هرچه توان یا تمایل آنها جهت ارائه قیمت برای معاملات با حجم بالا کمتر شود، عمق بازار کاهش می‌یابد و همین کاهش عمق، نوسان را تشدید می‌کند. به بیان دیگر، بازار وارد چرخه‌ای می‌شود که در آن هر موج نوسان، موج بعدی را بزرگ‌تر می‌کند.