رشد خشونت در نیمقرن گذشته؛
این همه اسلحه از کجا آمد؟
بنا به گزارشی که در سایت «عفو بینالملل بریتانیا» منتشر شده است، انتقال غیرمسوولانه سلاح از سوی برخی کشورهای غربی از جمله بریتانیا، ایالات متحده، روسیه، چین، آلمان و فرانسه، یک زرادخانه عظیم و مرگبار را در اختیار گروه مرگبار داعش قرار داد.
«داعش» هنگامی که کنترل مناطق را در عراق به دست گرفت، تسلیحات مدرن غربی را نیز تصاحب کرد. این تسلیحات دستکم در ۲۵کشور مختلف تولید شدهاند.بیشتر این سلاحها به دهه ۱۹۷۰ تا ۱۹۹۰بازمیگردند و شامل تپانچهها، سلاحهای کمری و دیگر سلاحهای سبک، تیربارها، سلاحهای ضدتانک، خمپارهها و توپخانه میشوند.این گستردگی عظیم، بازتاب دههها انتقال غیرمسوولانه سلاح به عراق است که با شکست در ایجاد سازوکارهای نظارتی در دوران اشغال به رهبری آمریکا پس از سال ۲۰۰۳ همراه بوده است. کنترلهای ضعیف بر انبارهای نظامی و فساد فراگیر در دولتهای پیدرپی عراق نیز به این مشکل دامن زده است.
در میان زرادخانه داعش، سامانههای پدافند هوایی قابلحمل، موشکهای هدایتشونده ضدتانک و خودروهای زرهی رزمی و همچنین سلاحهای تهاجمی مانند سری کلاشنیکف روسی (AK) و تفنگهای آمریکایی M۱۶ و Bushmaster دیده میشد.
ذخایر تسلیحاتی ارتش عراق در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰، بهویژه همزمان با جنگ ایران و عراق، بهطور چشمگیری افزایش یافت. این دوره، نقطهای سرنوشتساز در شکلگیری بازار جهانی مدرن سلاح بود. دستکم ۳۴ کشور مختلف به عراق سلاح عرضه کردند ــ ۲۸ مورد از این کشورها همزمان به ایران نیز سلاح میفروختند. تهاجم آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ بار دیگر باعث شد این کشور مملو از واردات اسلحه شود، اما بیشتر این سلاحها هرگز توسط نیروهای ائتلاف یا ارتش بازسازیشده عراق ایمنسازی یا حسابرسی نشدند. صدها هزار قبضه از این سلاحها ناپدید شدند و هنوز سرنوشت آنها مشخص نیست.
منابع مالی بیپایان؟
هسته مرکزی داعش همچنان به حدود ۱۰میلیون دلار ذخایر مالی دسترسی دارد و به اخاذی و سرقت از جمعیتهای محلی ادامه میدهد و همچنین از شبکههای بینالمللی جذب منابع مالی و نیرو استفاده میکند. این منابع درآمدی عمدتا خارج از اقتصاد رسمی قرار دارند و به داعش امکان میدهند شورش تروریستی خود را حفظ کند. شاخهها و شبکههای جهانی داعش، و دفاتر منطقهای آن، در مجموع حدود ۲میلیون دلار ذخایر مالی در اختیار دارند. برای جبران استفاده مداوم از این ذخایر محدود، احتمالا رهبری ارشد داعش دفاتر منطقهای را تشویق میکند تا خودشان درآمدزایی کنند. این گروه همچنان به آدمربایی برای دریافت باج، اخاذی، مالیاتگیری و سرقت متکی است و برخی شاخهها صدها هزار دلار از محل پرداخت باج و طرحهای اخاذی بهعنوان بخش بزرگی از درآمد خود به دست آوردهاند. داعش همچنین از کمکهای مالی افراد ثروتمند و صاحبان کسبوکارها بهرهمند میشود.
آفریقا
از فوریه ۲۰۲۴، دفاتر منطقهای و شاخههای داعش در آفریقا همچنان از طریق آدمربایی برای باج، اخاذی، زکات یا مالیاتگیری درآمدزایی میکنند. داعش سومالی که زیر نظر دفتر منطقهای «الکرار» فعالیت میکند، از موفقترین شاخههای داعش از نظر تولید درآمد است؛ منابع مالی این شاخه عمدتا از طریق اخاذی از کسبوکارهای محلی بهدست میآید. داعش سومالی بخشی از این منابع مالی را برای حمایت از طراحی و اجرای حملات علیه همان کسبوکارهایی اختصاص میدهد که از پرداخت پول خودداری میکنند. شاخه داعش در کنگو خود را با فشارهای متغیر ضدتروریسم در منطقه تطبیق داده و به بررسی گزینههای جایگزین برای انتقال وجوه پرداخته است.
شاخه داعش در موزامبیک اتباع خارجی را با هدف دریافت باج برای آزادی آنها ربوده و احتمالا از سرقتها نیز سود برده است. شاخه داعش در غرب آفریقا با استفاده از حسابهای بانکی برای انتقال پول، با بخش مالی رسمی تعامل دارد. دفتر «الفرقان» که پایگاه قدرتمندی در نیجریه دارد و بر داعش-غرب آفریقا و دیگر شاخههای داعش در ساحل، تونس، الجزایر، لیبی، کامرون، نیجر و چاد نظارت میکند، بخش عمدهای از درآمد خود را از طریق آدمربایی برای باج به دست میآورد. بررسیها نشان میدهد که «الفرقان» صدها هزار دلار باج دریافت کرده است. داعش ساحل عاج از طریق زکات و غنائم جنگی در مناطق عملیاتی خود پول جمعآوری کرده است.
آسیا
دفتر آسیایی «الصدیق» که بر داعش خراسان نظارت دارد، برای انجام عملیات برونمرزی از هسته مرکزی داعش تامین مالی دریافت کرده است. این دفتر به دلیل فشارهای ضدتروریسم، شیوههای درآمدزایی خود را تطبیق داده است. شبکه تسهیل مالی داعش خراسان احتمالا پس از دستگیریها و کشته شدن مقامات و تسهیلگران کلیدی در پاکستان، افغانستان، ترکیه، سوریه و سومالی در سال ۲۰۲۳ و اوایل ۲۰۲۴، بازیابی شده است. با این حال، این شاخه داعش به کمکهای بینالمللی و تامین مالی از سوی هسته مرکزی داعش متکی است که بخش زیادی از آن از طریق داراییهای مجازی تامین میشود.
از ژانویه ۲۰۲۴، داعش استفاده از داراییهای مجازی را در آسیا و آفریقا بهطور چشمگیری گسترش داده است. رهبران ارشد داعش احتمالا تبدیل ارزهای رایج به داراییهای مجازی را راهی برای حفاظت از ذخایر رو به کاهش خود میدانند. علاوه بر این، داعش از داراییهای مجازی برای انتقال بخشی از ذخایر مالی باقیمانده خود در عراق و سوریه به سایر شاخهها استفاده کرده است. عوامل متعددی در تصمیم تسهیلگران برای استفاده از داراییهای مجازی نقش دارد، از جمله توانایی تبدیل ارز رایج به دارایی مجازی و بالعکس، کارمزدهای خدمات مرتبط، ناشناختگی و سرعت تراکنشها، و راحتی تسهیلگر در استفاده از این داراییها. برخی شاخههای داعش بهدلیل خطر دستگیر شدن پیکها هنگام حمل پول نقد، استفاده از انتقال نقدی را متوقف کردهاند و بهجای آن به داراییهای مجازی روی آوردهاند که آنها را امنتر از روشهای سنتی انتقال پول ارزیابی میکنند.
از سال ۲۰۲۳، داعش با تبلیغ نشانیهای دارایی مجازی در تبلیغات تولیدشده توسط خود، مانند مجله «صدای خراسان» که توسط دفتر الصدیق و به چندین زبان منتشر میشود، از حامیان بینالمللی کمک مالی دریافت میکند. داعش از طریق این گونه تبلیغات هزاران دلار جمعآوری کرده است.
منبع:
www.amnesty.org.uk
