آغاز و پایان امپراتوری عثمانی
بئر تلاش میکند تصویر یکسویه و کلیشهای «امپراتوری جنگطلب و استبدادی» را به چالش بکشد و چهره پیچیدهتر و چندلایهتری از سلطنت عثمانی ارائه دهد. این اثر کمک میکند نقش حکومت عثمانی در شکلدهی به تاریخ غرب آسیا، بالکان و اروپا بهتر فهمیده شود و پیوندهای امروزی این منطقه با گذشته خود روشنتر شود.
زبان کتاب در عین اتکا به پژوهش دانشگاهی، تا حد امکان روایتمحور و داستانی است تا خواننده غیرمتخصص هم بتواند با آن ارتباط برقرار کند. برای دانشجویان تاریخ، مطالعات خاورمیانه، علوم سیاسی و همچنین خوانندگان علاقهمند به تاریخ اسلام، این کتاب میتواند یک منبع مرجع و در عین حال خواندنی باشد اما نقاط قوت تاریخی بئر با تکیه بر منابع متنوع، از جمله اسناد وقفنامهها و ممیزیهای اراضی، تصویری چندلایه از تحول ساختاری عثمانی ترسیم میکند.
فصلهای نخستین کتاب، به پیدایش خاندان عثمانی و میراث ترکها، فتوحات اولیه و تثبیت قدرت، دوره مراد اول، تأسیس ینیچریها، سیاستهای جانشینی و نقش غلامان نومسلمان در ساختار قدرت میپردازد. در ادامه، شکوه و جلال امپراتوری عثمانی در دوران سلطان سلیم و سلیمان اول بازگو شده است. نویسنده در بخشهای پایانی کتاب به آغاز افول عثمانی میپردازد و شورشها، اصلاحات، تحولات اروپا و پیامدهای جنگ جهانی اول را شرح میدهد.
برخی منتقدان این اثر را در عمقبخشی به سیاست خارجی عثمانی ضعیف میدانند، بخش روابط با همسایگان مانند صفویان به عنوان رقیبان اصلی این حکومت، کمتر تحلیلی است و بیشتر به روایتهای کلی بسنده میکند، که این امر از دیدگاه مورخان، ناکافی به نظر میرسد. از سوی دیگر تمرکز بر خشونت و شکوه همزمان، گاهی تعادل تاریخی را به نفع جذابیت روایی قربانی میکند.
ارزش کلی برای پژوهشگران این کتاب برای درک پیوندهای معاصر خاورمیانه با گذشته عثمانی مفید است، اما پژوهشگران حرفهای باید آن را با منابع اولیه ترکی و تاریخنگاریهای کلاسیک، تکمیل کنند.
مارک دیوید بئر پژوهشگری برجسته در حوزه تاریخ عثمانی، اسلام، یهودیت و روابط میانفرهنگی است که با رویکردهای نوین و به چالش کشیدن کلیشههای شرقشناسانه، شناخته میشود. او استاد تاریخ بینالملل در مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن (LSE) است و آثارش بر پایه منابع متنوع مانند اسناد عثمانی، وقفنامهها و روایتهای دستاول بنا شده که تصویری چندلایه و غیرسنتی از تاریخ ارائه میدهد. تخصصها و رویکرد پژوهشی او تمرکز بر روابط میانادیانی و قومی در امپراتوری عثمانی، با تاکید بر تحولات هویتی به جای روایت صرفا نظامی و چالش با برداشتهای رایج غربی، مانند تصویر عثمانی به عنوان «دشمن ابدی اروپا»، و نشاندادن پیوندهای فرهنگی عمیق آنان با بیزانس و روم است.
آثار کلیدی او و کتابهایی مانند «در پرتو شکوه اسلام» (برنده جایزه آلبرت هورانی) و «نجاتدهندگان سلطانی و ترکهای بردبار» که به روابط مسلمانان و یهودیان میپردازد و «عثمانیها: خانها، امپراتورها و خلیفهها» (۲۰۲۱) که روایتی جامع از پیدایش تا افول امپراتوری ارائه میدهد، جایگاه بئر را در محافل آکادمیک به عنوان یکی از پیشگامان تاریخنگاری مدرن عثمانی، تثبیت کرده است.
کتاب «عثمانیها: خانها، امپراتورها و خلیفهها»، نوشته مارک دیوید بئر، با ترجمه یاسمین مشرف از سوی نشر ققنوس منتشر شده است.
