طلای‌سیاه در مدار التهاب

به گزارش تارنمای tradingeconomics و تا لحظه تنظیم این خبر، بهای شاخص برنت در معاملات روز جمعه ۳۰ ژانویه به مرز ۶۹ دلار در هر بشکه نزدیک و در مسیر ثبت بهترین عملکرد ماهانه خود از ژوئیه ۲۰۲۳ تاکنون باقی‌ماند؛ رشدی که بیش از آنکه ریشه در بنیادهای عرضه و تقاضا داشته‌باشد، حاصل بازگشت پررنگ «ریسک سیاسی» به بازار نفت، به‌ویژه در محور تنش‌های ایران و ایالات‌متحده است. در ساعات ابتدایی معاملات روز جمعه، قراردادهای آتی نفت‌برنت با افت یک دلاری به ۶۹ دلار در هر بشکه رسیدند. 

این کاهش پس از جهش ۳.۴‌درصدی روز پنج‌شنبه رخ داد؛ جهشی که قیمت برنت را به بالاترین سطح خود از پایان ژوئیه رسانده بود. در بازار آمریکا نیز نفت وست‌‌‌‌‌تگزاس اینترمیدیت(WTI) با کاهش یک‌دلاری به ۶۴ دلار در هر بشکه رسید؛ هرچند این شاخص نیز مانند برنت، ماه ژانویه را با رشد قابل‌توجه به پایان می‌برد. کانون اصلی این نوسانات، تشدید دوباره تنش‌ها میان تهران و واشنگتن است؛ تنش‌هایی که طی هفته گذشته به شکل کم‌‌‌‌‌سابقه‌‌‌‌‌ای وارد ادبیات رسمی کاخ‌سفید شد. دونالد ترامپ، رئیس‌‌‌‌‌جمهور آمریکا، ایران را به «توافق یا مواجهه با حمله» فراخواند؛ اظهاراتی که بلافاصله با واکنش تند تهران همراه شد. مقامات ایرانی هشدار دادند؛ هرگونه اقدام نظامی با پاسخ سخت مواجه خواهدشد. هرچند ترامپ تنها یک روز بعد از احتمال گفت‌وگو با رهبران ایران سخن گفت، اما همین رفت‌‌‌‌‌وبرگشت‌‌‌‌‌های لفظی برای تزریق نااطمینانی به بازار نفت کافی بود.

جایگاه ژئوپلیتیک ایران

تمرکز اصلی معامله‌گران در این مقطع، نه صرفا بر میزان صادرات نفت ایران، بلکه بر جایگاه ژئوپلیتیک این کشور در یکی از حساس‌‌‌‌‌ترین شریان‌‌‌‌‌های انرژی جهان یعنی تنگه‌هرمز است. این آبراه باریک که خلیج‌فارس را به اقیانوس هند متصل می‌کند، مسیر عبور روزانه ۲۰‌میلیون بشکه نفت‌خام و مقادیر عظیمی از گاز طبیعی مایع(LNG) از کشورهای کلیدی تولیدکننده از جمله عربستان‌سعودی، عراق، کویت، امارات، قطر و خود ایران است. هرگونه اختلال(حتی کوتاه‌مدت) در این گذرگاه، می‌تواند شوکی فوری به قیمت‌های جهانی وارد کند؛ موضوعی که باعث‌شده نقش ایران در بازار نفت فراتر از ارقام صادراتی‌‌‌‌‌اش ارزیابی شود، با این‌حال افت قیمت‌ها در روز جمعه نشان‌داد که بازار همچنان میان سناریوهای تشدید تنش و مهار بحران در نوسان است. نشانه‌هایی از احتمال گفت‌وگوی دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، نگرانی‌ها از وقوع حمله نظامی قریب‌الوقوع و در نتیجه، اختلال مستقیم در عرضه نفت را تا حدی کاهش داد. 

به گفته آنه فام، تحلیلگر ارشد بورس لندن، بازار پس از جهش شبانه، ریسک‌های ژئوپلیتیک خاورمیانه را بازبینی کرده‌است؛ چراکه نه حمله‌‌‌‌‌ای رخ‌داده و نه تنگه‌هرمز بسته شده‌است. در کنار متغیرهای سیاسی، عوامل مالی نیز بر روند قیمت‌ها اثر گذاشتند. تقویت دلار آمریکا در روز جمعه (در پی اظهارات ترامپ درباره معرفی رئیس جدید فدرال‌رزرو و خوش‌بینی نسبت به جلوگیری از تعطیلی دولت) فشار مضاعفی بر قیمت نفت وارد کرد. دلار قوی‌‌‌‌‌تر، معمولا تقاضای نفت را برای خریداران غیرآمریکایی محدود می‌کند؛ چراکه هزینه خرید نفت دلاری افزایش می‌‌‌‌‌یابد. با وجود این اصلاح قیمتی، تصویر کلی بازار در ماه ژانویه صعودی باقی‌مانده ‌است.

بزرگ‌‌‌‌‌ترین افزایش ماهانه

نفت‌برنت در این ماه حدود ۱۴‌درصد رشد کرده که بزرگ‌ترین افزایش ماهانه آن از ژانویه ۲۰۲۲ محسوب می‌شود. شاخص WTI نیز با رشد حدود ۱۲‌درصدی، بهترین عملکرد خود از ژوئیه ۲۰۲۳ را ثبت کرد. این رشد در شرایطی رخ‌داده که بسیاری از نهادهای تحلیلی از ابتدای سال ‌نسبت به مازاد عرضه جهانی هشدار داده‌بودند؛ تناقضی که ‌بار دیگر نشان می‌دهد ژئوپلیتیک می‌تواند معادلات کلاسیک بازار را به حاشیه براند. البته تنش میان ایران و آمریکا تنها عامل حمایت‌‌‌‌‌کننده از قیمت‌ها در هفته‌های اخیر نبوده‌است؛ بلکه اختلالات عرضه در چند نقطه کلیدی جهان نیز به این روند دامن زده‌‌‌‌‌اند. توقف تولید در میدان عظیم تنگیز قزاقستان، پس از چند آتش‌سوزی الکتریکی،‌ میلیون‌ها بشکه از عرضه را به‌‌‌‌‌طور موقت از بازار خارج کرد؛ هرچند از سوی آستانه بازگشت تدریجی این میدان به تولید کامل اعلام‌ شده‌است. همزمان، محدودیت‌های جدید آمریکا بر خرید نفت روسیه، تنش‌های سیاسی در ونزوئلا و موج سرمای شدید در ایالات‌متحده که بخشی از تولید نفت و میعانات را متوقف کرده، مجموعا حدود ۱.۵‌میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی را در ژانویه کاسته‌‌‌‌‌اند. در سطح تحلیل‌های نهادی، نگاه‌ها به آینده همچنان محتاطانه است. 

جی‌‌‌‌‌پی‌‌‌‌‌مورگان معتقد است؛ با توجه به تورم بالا و حساسیت سیاسی سال‌انتخابات میان‌‌‌‌‌دوره‌‌‌‌‌ای در آمریکا، احتمال اختلال بلندمدت در عرضه نفت پایین است و حتی در صورت اقدام نظامی، هدف‌‌‌‌‌گیری زیرساخت‌های نفتی ایران بعید خواهد بود. در همین‌حال، سیتی‌‌‌‌‌گروپ سناریوی محتمل‌‌‌‌‌تر را اقدامات محدود و کنترل‌‌‌‌‌شده (از جمله توقیف نفتکش‌ها) می‌‌‌‌‌داند و برای این سناریو احتمال ۷۰‌درصدی قائل است. در مجموع، بازار نفت در نقطه‌‌‌‌‌ای ایستاده که بیش از هر زمان دیگری به تحولات تهران و واشنگتن گره‌خورده است. حتی اگر صادرات نفت ایران به‌‌‌‌‌تنهایی توان برهم‌‌‌‌‌زدن تعادل بازار را نداشته‌باشد، نقش این کشور در تنگه‌هرمز و وزن روانی تنش‌های آن با آمریکا، همچنان یکی از قدرتمندترین محرک‌‌‌‌‌های قیمت در بازار جهانی انرژی باقی ‌مانده‌است؛ محرکی که می‌تواند با یک خبر سیاسی، مسیر قیمت‌ها را در چشم برهم‌‌‌‌‌زدنی تغییر دهد.