شاخصها در فاز اصلاح تاریخی یا هشدار سیاسی؟
هتتریک نزولی بورس
اکنون در حالی که عدهای از تحلیلگران به نقش ریسکهای سیاسی وزن زیادی میدهند عده دیگری ریشه این افت را در مباحث تکنیکال جستوجو کرده و تا حد زیادی آن را طبیعی تلقی میکنند. آنها معتقدند این ریسکهای سیاسی تنها با اصلاحات تاریخی همزمان شدهاند و ریزشها را تشدید کردهاند.
در بورس شنبه چه گذشت؟
شاخص کل بورس در معاملات روز گذشته با افت ۲.۸۶ درصدی از کانال ۴.۲ میلیون واحدی عقبنشینی کرد و تا سطح ۴ میلیون و ۱۱۵ هزار واحد کاهش یافت. همزمان، شاخص هموزن نیز افت قابل توجهی را تجربه کرد و با کاهش ۲.۴۹ درصدی در محدوده یک میلیون و ۶۱ هزار واحد متوقف شد. در این میان، شکلگیری صف فروش در بیش از ۷۵۰ نماد بورسی، قفل معاملات را محکمتر کرد. محاسبات «دنیای اقتصاد» نشان میدهد ارزش معاملات خرد با افت ۵۵ درصدی به ۵ هزار و ۳۲۲ میلیارد تومان رسید و در همین روز حدود ۲ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد.
در مجموع سه روز معاملاتی اخیر، بازار سهام شاهد خروج حدود ۱۴ همت نقدینگی حقیقی بوده است؛ رقمی که از شدت فشار فروش در بازار حکایت دارد. بررسیها نشان میدهد بیشترین میزان خروج پول به صنایع فلزی و پتروپالایشی اختصاص داشته و این گروهها نقش اصلی را در سرخپوشی بازار سهام ایفا کردهاند.
نوسانات پرهیجان روزهای اخیر، امکان پیشبینی دقیق مسیر کوتاهمدت بازار را برای تحلیلگران محدود کرده است. با این حال، بررسی نسبتهای ارزشگذاری مانند P/E و انتشار گزارشهای ۹ماهه شرکتها همچنان این سیگنال را مخابره میکند که بازار سهام در معرض سقوط شدید قرار ندارد؛ مگر آنکه سطح ریسکها به محدودهای غیرقابل کنترل افزایش یابد. از منظر تکنیکال نیز انتظار میرود در گام نخست، سطح ۴ میلیون واحدی به عنوان کف حمایتی شاخص کل حفظ شود. در صورت تثبیت نماگر اصلی در این کانال و بهبود حجم معاملات، میتوان به بازگشت تدریجی بازار به مسیر صعودی امیدوار بود. در مقابل، تداوم ضعف در دادوستدها میتواند زمینه افت بیشتر شاخص کل تا محدوده ۳.۵ میلیون واحدی را فراهم کند.
بلاتکلیفی؛ بزرگترین ریسک بازار سرمایه
مریم محبی، تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به وضعیت این روزهای بورس و اثرگذاری متغیرهای سیاسی بر روند معاملات گفت: «هرچه تنشهای سیاسی طولانیتر میشود و مسائل در وضعیت لاینحل باقی میماند، بازار سرمایه واکنش منفیتری به این شرایط نشان میدهد. اقتصاد ایران و بهتبع آن بازار سرمایه، اقتصادی دولتی است؛ هم بخش قابلتوجهی از شرکتها دولتی هستند و هم مدیریت بازار، مشابه سایر بخشهای اقتصاد، بهصورت دستوری و با هدف حمایت از سوی دولت کنترل میشود. بنابراین هر عاملی که بهنوعی تهدیدی برای دولت تلقی شود، میتواند اثر منفی بر بورس داشته باشد.»
وی افزود: «بر همین اساس، شرایط منفی این روزهای بازار سرمایه موضوعی طبیعی است و واکنشی مستقیم به افزایش و تداوم تنشهای سیاسی محسوب میشود. تا زمانی که این تنشها ادامه داشته باشد، امکان تداوم اصلاحها و روندهای منفی در بازار نیز وجود خواهد داشت.»
این تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به اثرگذاری بازارهای موازی اظهار کرد: «تنشهای سیاسی باعث شده بازارهای موازی مانند طلا و ارز جذابیت بیشتری برای سرمایهگذاران پیدا کنند و بخشی از سرمایهها را به سمت خود جذب کنند. این موضوع میتواند به عنوان تهدید جدی برای بازار سرمایه تلقی شود. در مجموع، تداوم ریسکهای سیاسی و جذابیت بازارهای موازی را میتوان دو عامل اصلی اثرگذار بر شرایط فعلی بورس دانست.»
محبی با تاکید بر نبود چشمانداز تغییر در کوتاهمدت گفت: «در کوتاهمدت بعید به نظر میرسد که تغییری اساسی در این عوامل بنیادی موثر بر بازار سرمایه ایجاد شود. بازار سرمایه بیش از هر چیز به دنبال امنیت است. حتی میتوان گفت اثر اخبار منفی مشخص، از بلاتکلیفی و ابهام برای بازار کمتر است؛ چراکه بازار میتواند یک خبر بد را راحتتر از شرایط نامعلوم و مبهم هضم و تحلیل کند.»
این تحلیلگر بازار سرمایه در پایان با ارائه توصیههایی به سهامداران تاکید کرد: «در شرایط فعلی، بهتر است سهامداران از تصمیمهای عجولانه و سرمایهگذاری در داراییهایی با نقدشوندگی پایین پرهیز کنند. اگر قصد سرمایهگذاری دارند، تمرکز بر داراییهای امنتر مانند صندوقهای درآمد ثابت یا سهامی با ارزش بازار بالا، شناوری مناسب، نقدشوندگی بالا و پشتوانه بنیادی قوی، میتواند انتخاب منطقیتری باشد.»
شکلگیری ترس در بورس
برزو حقشناس، تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به روند اخیر معاملات بورس و دلایل تشدید فشار فروش در بازار گفت: «بازار سرمایه در مقطع اخیر تحت تاثیر افزایش ریسکهای سیستماتیک، چه در بعد داخلی و چه در بعد خارجی، قرار گرفته است. تا هفته گذشته، وزن عوامل بنیادی مثبت که به نفع بازار بودند ــ از جمله افزایش نرخهای توافقی و اصلاح قیمتها بر مبنای ارزندگی ــ در معاملات بیشتر بود و حتی در برخی نمادها شاهد افزایش سرمایههای کوچک و تحرکات مثبت بودیم.»
وی افزود: «با این حال، مساله اصلی این است که سطح ریسک در بازار کاهش پیدا نکرده است. من معتقد نیستم که ریسکها لزوما افزایش یافتهاند، اما همچنان پابرجا هستند و پایین نیامدن این ریسکها باعث شد بازار بهتدریج وزن بیشتری به عوامل منفی بدهد.»
این تحلیلگر بازار سرمایه با اشاره به اثر گزارشهای مالی شرکتهای بزرگ اظهار کرد: «برخی گزارشهای منتشرشده از سوی شرکتهای بزرگ، اگرچه گزارشهای بدی نبودند، اما مطابق انتظار بازار هم نبودند. این گزارشها هنوز بهطور کامل در بازار هضم نشدهاند و اثرات آنها به مرور زمان در قیمتها منعکس خواهد شد، اما در کوتاهمدت نتوانستند انتظارات بازار را برآورده کنند.»
حقشناس با تاکید بر نقش همزمان چند عامل در تشدید هیجانات منفی گفت: «مجموع این عوامل، یعنی پایداری ریسکهای سیستماتیک و ناامیدی از گزارشهای بزرگ، باعث شد بازار از ابتدای هفته و بهویژه از روز شنبه وارد فاز ترس شود؛ موضوعی که بهوضوح در تابلوی معاملات قابل مشاهده است.»
وی درباره چشمانداز روزهای آینده بازار سرمایه تصریح کرد: «چند مولفه در تعیین روند آتی بازار اهمیت دارد. نخست، نقش بازارساز است که باید برای حمایت از بازار وارد عمل شود؛ بهویژه با توجه به عملکرد ضعیف بازار پس از تشدید تنشهای منطقهای و موضوعاتی مانند درگیریهای ایران و اسرائیل.»
این تحلیلگر بازار سرمایه در ادامه افزود: «مهمترین عامل برای بهبود شرایط بازار، کاهش سطح ریسکهای سیستماتیک است. در صورتی که این ریسکها کاهش پیدا کند، بازار میتواند به تدریج به وضعیت بهتری بازگردد.»
حقشناس در پایان با اشاره به نگاه اشتباه بازار به برخی صنایع بزرگ گفت: «به نظر میرسد بازار در حال حاضر در مورد برخی صنایع بزرگ دچار تحلیل نادرست شده است. اثر افزایش نرخ ارز هنوز بهطور کامل در صورتهای مالی شرکتها منعکس نشده و گزارشها به مرور زمان بهبود پیدا خواهند کرد. بنابراین بخشی از فشار فروش فعلی میتواند ناشی از پیشداوری زودهنگام نسبت به عملکرد این صنایع باشد.»
ریسک سیاسی بهانه است
سعید مشکات، تحلیلگر بازار سرمایه در ارزیابی روند معاملات بازار سهام در سه روز ابتدایی هفته جاری و از دست رفتن کانال شاخص کل، با اشاره به شرایط تاریخی بازار در ماههای پایانی سال گفت: «از نظر ارزندگی بنیادی و حتی ارزش دلاری، در حال حاضر شرکتهای بزرگ بازار با مشکل خاصی مواجه نیستند. معمولا در بهمن و اسفند شاهد نوساناتی در بازار هستیم؛ چراکه بسیاری از شرکتها و سهامداران حقوقی بهدلیل نیازهای مالی پایان سال، اقدام به فروش سهام میکنند. این رفتار هر ساله از اواخر دیماه آغاز میشود و معمولا تا دهم تا پانزدهم اسفند ادامه دارد و پس از آن، با کاهش فشار فروش، بازار مجددا به تعادل و حتی روند مثبت بازمیگردد.»
وی با تاکید بر اینکه اصلاح فعلی بازار موضوعی ریشهدار و تکرارشونده است، افزود: «این اصلاحها در بهمن و اوایل اسفند یک پدیده تاریخی در بازار سرمایه ایران محسوب میشود و ریشه در تسویهحسابها و نیازهای نقدینگی پایان سال دارد. در شرایط فعلی نیز بازار در همین مقطع زمانی قرار دارد و طبیعی است که شاهد اصلاح شاخصها باشیم.»
این تحلیلگر بازار سرمایه در ادامه به همزمانی اصلاح بازار با متغیرهای سیاسی اشاره کرد و گفت: «نکتهای که این دوره را متمایز کرده، همزمانی اصلاح بازار با مطرح شدن برخی ریسکهای سیاسی است. در صورتی که نرخ دلار افزایش یابد، این موضوع میتواند بر شرکتهای بزرگ بازار که فروش ارزی دارند، اثرگذار باشد. اگرچه قیمت سهام از منظر تکنیکال در حال اصلاح و کاهش است، اما از منظر بنیادی همچنان بسیاری از نمادهای بزرگ بازار ارزنده هستند.»
مشکات با اشاره به وضعیت حجم معاملات خاطرنشان کرد: «بالا بودن حجم معاملات فعلی نشانه روشنی از حضور فعال خریداران و فروشندگان است. بخشی از بازار به دلیل ترس اقدام به فروش میکند، اما در مقابل، خریداران آگاه در حال جمعآوری سهام ارزنده، بهویژه در نمادهای بزرگ و بنیادی هستند.»
وی در پایان تاکید کرد: «سرمایهگذاران باید با دقت بیشتری به شرایط نگاه کنند. اگرچه بازار در حال حاضر منفی است، اما سهامی که هم از نظر بنیادی ارزندگی دارند و هم با روند کلی بازار همبستگی منطقی دارند، میتوانند در اواخر بهمن و اوایل اسفند فرصت مناسبی برای سرمایهگذاری و برداشت بازدهی فراهم کنند.»
