آیا ونزوئلای پسامادورو به آغوش اقتصاد آزاد میرود؟
«دلسی پینگ» بر لبه تیغ
به گزارش نیویورکتایمز، رودریگز با چراغ سبز ترامپ، مسیر صادرات نفت ونزوئلا را از چین به بازار بسیار پرسودترِ ایالات متحده تغییر داده است. اوایل همین ماه، او اولین بخش از درآمد حاصل از این فروشهای نفتی (۳۰۰میلیون دلار) را به سیستم بانکی ونزوئلا تزریق کرد که باعث توقف سقوط پول ملی و پایان دادن به ترس از ابرتورم شد. او با سرعت در حال بازنویسی قوانین برای جذب سرمایهگذاری خارجی و افزایش دستمزدهاست؛ اقدامی که باعث شده بسیاری از اقتصاددانان رشد اقتصادی دو رقمی را برای ونزوئلا در سال جاری پیشبینی کنند. او وعده شفافیت و پاسخگویی اقتصادی میدهد؛ وعدهای که خود اعترافی ضمنی به سالها غارت اموال دولتی توسط حکومتی است که او دههها به آن خدمت کرده است. این در حالی است که دلسی رودریگز، روز یکشنبه با رد فشارهای ایالات متحده، اعلام کرده بود که از آنچه او «دستورات واشنگتن» میخواند، «به ستوه آمده است.» او افزود: «دیگر دستور گرفتن از واشنگتن در مورد سیاستمداران در ونزوئلا کافی است. بگذارید سیاست ونزوئلا اختلافات و درگیریهای داخلی ما را حل کند. دخالت قدرتهای خارجی بس است.»
رونق اقتصادی در سایه سرکوب
انتظار یک جهش اقتصادی بزرگ باعث ایجاد رونق در بورس کوچک کاراکاس و افزایش ناگهانی قیمت مسکن شده است. قیمت اوراق قرضه ونزوئلا که مدتها دچار نکول (عدم پرداخت) بود، به امید اینکه رودریگز بدهیهای کشور را سرو سامان دهد، در حال افزایش است. درحالیکه دولت ترامپ به احتمال لغو تحریمهای بیشتر علیه ونزوئلا اشاره میکند، سرمایهگذاران خارجی در حال ارزیابی شرایط در کاراکاس هستند تا املاک، معادن و کارخانههای ارزانی را که سالها بحران قیمتشان را پایین آورده، تصاحب کنند.
رودریگز ۵۳ساله هفته گذشته در یک سخنرانی تلویزیونی خطاب به فرمانداران و شهرداران ونزوئلا گفت: «ما انتظار داریم که سال ۲۰۲۶ سال بهتری باشد. ما میدانیم که چنین خواهد شد.» اما این حس سرخوشی اقتصادی در سایه یک حکومت عمیقا سرکوبگر در حال گسترش است که رودریگز تاکنون تمایل چندانی به برچیدن آن نشان نداده است. نیروهای امنیتی تا دندان مسلح، رانندگان را در جادههای کاراکاس متوقف و تلفنهای همراهشان را بازرسی میکنند. چندین ایست بازرسی توسط افسران ضد اطلاعات ارتش در نزدیکی محل سکونت رودریگز در محلهای اعیاننشین و پرجمعیت در شرق کاراکاس ایجاد شده که هم محلیها و هم رهگذران را تفتیش میکنند.
درِ چرخانِ زندانها
دولت رودریگز برخی از زندانیان سیاسی را آزاد کرده است (بیش از ۲۰۰نفر به گفته گروههای حقوق بشری)، اما صدها نفر همچنان پشت میلههای زندان هستند. در همین حال، زندانیان جدیدی جایِ آزادشدگان را گرفتهاند؛ روندی که مخالفان آن را «درِ چرخان» سرکوب در ونزوئلا مینامند. یک زندانی سیاسی سابق، آمریکاییای به نام «جیمز لاکی-لنج»، در مصاحبهای گفت درحالیکه مقامات زندان آماده آزادی او و گروهی دیگر در این ماه بودند، همزمان در حال پردازش گروهی از تازهواردان، از جمله یک نوجوان ۱۷ساله بودند. در جبهه اقتصادی، نهادهای ناظر مالی ونزوئلا مرتبا با مالکان شرکتهای سهامی عام تماس میگیرند و از آنها میخواهند دلیل جهش قیمت سهام خود را توجیه کنند. این رویه معمول، در کشوری که دهها نفر به اتهام جشن گرفتن سقوط مادورو بازداشت شدهاند، لحنی تهدیدآمیز به خود گرفته است. چندین تاجر که با آنها تماس گرفته شده بود، این گفتوگوهای پوچ را بازگو کردند؛ آنها باید توضیح میدادند چرا سهامشان رشد کرده، بدون آنکه به سقوط دیکتاتوری اشاره کنند که مسوول یکی از عمیقترین فروپاشیهای اقتصادی در تاریخ مدرن بود.
سقوط مادورو تاکنون تغییر ملموسی در آزادی بیان بهشدت محدود شده ونزوئلا ایجاد نکرده است. به گفته منابع آگاه که نخواستند نامشان فاش شود، حداقل دو روزنامهنگار برجسته ونزوئلایی از زمان حمله آمریکا به کاراکاس در ۳ژانویه، بهدلیل اشاره به موضوعات ممنوعه در برنامههایشان تهدید یا توبیخ شدهاند. یکی از این تابوها، بردن نام ماریا کورینا ماچادو، رهبر تبعیدی مخالفان است که در واشنگتن برای برگزاری انتخابات جدید در ونزوئلا لابی میکند. فضای ترس که سالها مخالفان دولت را دربرگرفته بود، اکنون به گروه جدید و غیرمنتظرهای سرایت کرده است: مقامات و تاجرانی که موقعیت و ثروت خود را مدیون روابط شخصی با خانواده مادورو هستند.
رودریگز از زمان به قدرت رسیدن، چندین وفادار به مادورو را تنزل مقام داده یا اخراج کرده و رده دوم فرماندهی ارتش را پاکسازی کرده است؛ درحالیکه آشکارا ادعا میکند تنها یک سرپرست موقت است که برای بازگشت رئیسجمهور تلاش میکند. برجستهترین اخراج تاکنون مربوط به الکس صعب، تاجر قدرتمند کلمبیایی است که توسط آمریکا بهدلیل پولشویی برای مادورو تحریم شده بود. رودریگز در این ماه با همکاری ارتش آمریکا یک نفتکش متعلق به صعب را مجبور به بازگشت به ونزوئلا کرد و در هفته گذشته او را از تمام سمتهای دولتی برکنار کرد.
مدل چینی یا سرنوشت شوروی؟
حامیان رودریگز در دولت میگویند این رهبر موقت در حال حرکت روی لبه تیغ است. او تلاش میکند با ایجاد امید و خوشبینی پس از ۱۳ سال حکومت مادورو، محبوبیت خود را افزایش دهد. اما به گفته نزدیکانش، این خوشبینی نباید به جشنهای خیابانی تبدیل شود. ترس آنها این است که جشنهای علنی میتواند واکنشی خشونتآمیز از سوی شبهنظامیان وفادار به رئیسجمهور برکنارشده را برانگیزد که پس از تحقیر توسط نیروهای آمریکایی، تشنه انتقام هستند.
منتقدان رودریگز میگویند فقدان امتیازات سیاسی معنادار پس از سقوط مادورو، ویژگی اصلی مدل حکمرانی اوست، نه یک مشکل موقت. آنها معتقدند رودریگز ممکن است در تلاش برای کپیبرداری از مسیر توسعه اقتصادی چین باشد؛ کشوری که در دهه۱۹۸۰ درهای خود را به روی سرمایهگذاری خارجی و بازار آزاد گشود، بدون آنکه انحصار قدرت حزب حاکم را قربانی کند. برخی مفسران حتی با اشاره به «دنگ شیائوپینگ» (معمار اصلاحات اقتصادی چین)، او را «دلسیپینگ» مینامند.
تکرار این نتیجه ممکن است دشوار باشد. برخی از افراد درون حکومت میگویند ونزوئلای امروز جامعهای بازتر از چینِ آن زمان است و رونق اقتصادی مورد انتظار احتمالا باعث میشود بسیاری از ونزوئلاییها خواهان سهم بیشتری در نحوه هزینه شدن ثروت نفتی جدید باشند. برخلاف چین، بقای دولت رودریگز امروز به یک قدرت خارجی، یعنی ایالات متحده وابسته است که ممکن است ایدههای متفاوتی برای نحوه اداره این کشور داشته باشد. ترکیبی از آزادسازی اقتصادی و فشار خارجی همچنین میتواند ونزوئلا را به سمت تکرار مسیر ابرقدرت دیگری، یعنی اتحاد جماهیر شوروی سوق دهد. در اواخر دهه۱۹۸۰، یک اقتصاد بازتر کاستیهای سیستم سیاسی را آشکار کرد، به شهروندان جسارت بخشید و در نهایت باعث سقوط حکومت تکحزبی شد.
