اخبار ویژه‌نامه

تقریباً سه‌چهارم مدیران‌ عامل در سراسر جهان می‌گویند که آنها تصمیم‌گیرنده اصلی شرکتشان درباره هوش مصنوعی هستند که نشان‌دهنده ضرورت وجود مدیر اجرایی برای اتصال نقاط سازمانی و مدیریتی مورد نیاز این فناوری است. از هر پنج مدیرعامل، چهار نفر در مورد بازگشت سرمایه (ROI) سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی نسبت به یک سال گذشته خوش‌بین‌اند. تقریباً همه مدیران‌ عامل بر این باورند که مولفه‌های هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶ بازده قابل‌توجهی دارد.

دنیای اقتصاد: تصور کنید موتور یک تراکتور سنگین، ساعاتی قبل از وقوع یک خرابی پرهزینه و زمان‌بر، خودش وضعیت را گزارش دهد یا یک دروگر نیشکر، به کمک چشم‌های الکترونیکی، تنها علف‌های هرز را هدف بگیرد و از سم‌پاشی بی‌رویه روی گیاه اصلی خودداری کند. این دیگر رویا نیست؛ واقعیتی است که به همت محققان شرکت توسعه نیشکر و صنایع جانبی آن، در حال دگرگون کردن چهره کشاورزی مکانیزه ایران است.

سال ۲۰۲۵، سال هوش مصنوعی بود. فناوری که نه‌تنها دروازه‌های جدیدی را پیش‌روی جهان گشود، بلکه به موتور جدید رشد اقتصادی جهان تبدیل شد. هر یک از کشورها در جهان در میانه اوج‌گیری این فناوری به‌نحوی در تکاپوی بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای پیشبرد امور و تثبیت جایگاه جهانی در این حوزه هستند. جایگاه ایران در رقابت جهانی کجاست و آیا کشورمان می‌تواند در این بازار نقشی فعال ایفا کند؟

هوش مصنوعی با شتابی بی‌سابقه در حال بازتعریف شیوه تصمیم‌گیری، سیاست‌گذاری و ارائه خدمات در جهان است؛ فناوری‌ که نه انتخابی لوکس، بلکه ضرورتی گریزناپذیر برای نظام‌های سلامت، اقتصاد و حکمرانی به‌شمار می‌رود. درحالی‌که بسیاری از کشورها با تدوین نقشه راه و چهارچوب‌های نظارتی و اخلاقی، از هوش مصنوعی به‌عنوان موتور تحول بهره می‌برند، ایران در آستانه انتخاب راهبردی قرار دارد. البته تبدیل این فناوری به فرصتی برای جهش بهره‌وری و حل مسائل مزمن، با چالشی تازه در عرصه حکمرانی و اعتماد عمومی روبه‌رو است. گزارش پیش‌رو با نگاهی تحلیلی، ضمن بررسی ضرورت حرکت ایران در مسیر هوش مصنوعی، بر نقش تعیین‌کننده نقشه راه، نظارت موثر و اخلاق‌مداری، به‌ویژه در حوزه حساس سلامت تاکید می‌کند و چشم‌انداز آینده این فناوری را در کشور ترسیم می‌کند.

در سال‌های گذشته، بحث تحول دیجیتال، اتوماسیون و بهره‌گیری از فناوری‌های نو همچون هوش مصنوعی در صنایع مختلف جهان، شتاب بی‌سابقه گرفته، اما جایگاه این مفاهیم در ایران، به‌ویژه در صنایع آهنی، غیرآهنی و زنجیره ارزش معدن، همچنان محل پرسش است؛ اینکه هوش مصنوعی تا چه اندازه توانسته‌ بر بهره‌وری، کاهش ناترازی انرژی، ارتقای ایمنی و افزایش رقابت‌پذیری این صنایع اثر بگذارد، موضوعی است که فعالان صنعت و فناوری دیدگاه‌های گوناگونی درباره آن دارند.

دنیای اقتصاد: هوش مصنوعی تنها یک ابزار فناوری برای تسهیل امور آموزشی نیست. بلکه در نقطه‌ای است که می‌تواند ساختار مدرسه، نقش معلم، و حتی تعریف یادگیری را دچار دگرگونی عمیق کند. این تحول اگر بدون برنامه‌ریزی و آماده‌سازی نهادی رخ دهد می‌تواند به تضعیف سرمایه‌های انسانی و کاهش توان تحلیلی و خلاق نسل آینده بیانجامد، اما اگر آگاهانه و هوشمندانه مدیریت شود، فرصتی است تاریخی برای عدالت آموزشی، شکوفایی استعدادها و پیوند آموزش با آینده مشاغل و صنایع. در این گفت‌ وگو با سارا توکلی بینا، فارغ التحصیل از دانشگاه هاروارد، استاد دانشگاه تهران و مدیر عامل و بنیان‌گذار پلتفرم نسل نو (یک پلتفرم کمک آموزشی برای مدارس در حوزه هوش مصنوعی) ابعاد مختلف این شیفت پارادایمی بررسی شده است.

‌ در سده پانزدهم هجری شمسی، جهان با پدیده‌ای روبه‌رو است که دیگر نمی‌توان آن را فقط جهش در ابزارهای دیجیتال دانست. هوش مصنوعی امروزه به سنگ‌بنای جدید قدرت ملی، امنیت پایدار و بازتعریف جایگاه کشورها در نقشه ژئوپلیتیک تبدیل شده است. ایران با درک این ضرورت حیاتی، در سال ۱۴۰۳ از «سند ملی هوش مصنوعی» رونمایی کرد. سندی بلندپروازانه که می‌کوشد ایران را تا سال ۱۴۱۲ در زمره ۱۰ کشور برتر جهان در این حوزه قرار دهد. اما میان سطورِ زرین این سند و واقعیت‌های جاری در زیرساخت‌های کشور، شکافی عمیق وجود دارد که پرسش‌های جدی را پیش‌روی تحلیلگران قرار می‌دهد.

در عصر رقابت فناورانه، شاخص‌های جهانی هوش مصنوعی به یکی از معیارهای مهم سنجش قدرت نرم و آمادگی دیجیتال کشورها تبدیل شده‌اند. رتبه ایران در این ارزیابی‌ها نه‌تنها بازتابی از توان ملی در بهره‌گیری از فناوری‌های نوین است، بلکه نقش مهمی در جایگاه کشور در مناسبات علمی، اقتصادی و سیاسی بین‌المللی ایفا می‌کند.

افزایش استفاده از فناوری هوش مصنوعی در تمامی جنبه‌های زندگی انسان با چالش‌های مختلفی همراه است؛ از جمله نگرانی‌های امنیتی، اخلاقی و حریم خصوصی. مسائلی مانند رعایت حق تکثیر داده‌ها، شفافیت و عدالت باید در روش‌های هوش مصنوعی مدنظر قرار گیرند. همچنین نگرانی‌های امنیتی مربوط به سایبری، تقلب و تقلید در استفاده از هوش مصنوعی و هوش مصنوعی مولد وجود دارد.

در عصر حاضر، هوش مصنوعی (AI) به‌سرعت در حال تغییر چهره جهان است و از آزمایشگاه‌های تحقیقاتی به بطن زندگی روزمره و صنایع مختلف راه یافته است. این فناوری نه‌فقط مرزهای علمی را جابه‌جا می‌کند، بلکه در حال بازتعریف اقتصاد، فرهنگ و روابط بین‌الملل است. در این میان، رویدادها و نمایشگاه‌های تخصصی نقش حیاتی در ترویج، شبکه‌سازی و پیشبرد این حوزه ایفا می‌کنند.

وزارت صمت در سال‌های گذشته از چرخه تصمیم‌گیری در حوزه‌های موثر بر صنعت و معدن همانند تخصیص انرژی (برق و گاز) به کارخانه‌ها و برگشت ارز ناشی از صادرات کنار گذاشته شده و تاثیر چندانی در تصمیم‌گیری‌های موثر بر وضعیت صنعت و معدن ندارد. در حوزه ارزی، به‌‌رغم حجم قابل‌توجه صادرات از سوی بخش صنعت و معدن کشورمان در سنوات گذشته، وزارت صمت تاثیری بر تصمیم‌گیری‌های ارزی نداشته است. از ۵/۵۸ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی در سال ۱۴۰۳، نزدیک ۹/۱۹ میلیارد دلار متعلق به حوزه صنعت و معدن است.

هوش مصنوعی نه‌تنها گزینه، بلکه ضرورت استراتژیک برای آینده ایران است. با دارا بودن ظرفیت علمی بالا، نیروی انسانی جوان و متخصص و بازار داخلی بزرگ، ایران ظرفیت بی‌نظیری برای تبدیل شدن به قطب هوش مصنوعی در منطقه را دارد. ایران در نقطه تاریخی حساس قرار دارد. هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به فناوری همه‌جانبه است که تمامی جنبه‌های زندگی، اقتصاد، و قدرت ملی را متحول می‌کند. کشورهایی که در این حوزه پیشتاز شوند، نه‌تنها اقتصادهای پیشرفته‌تری دارند، بلکه در تعریف آینده بشر نیز نقش‌آفرین هستند.

مدیرعامل توانیر با بیان اینکه ارزش معاملات برق (تابلوی سبز و آزاد) در ۹ ماه ابتدایی سال جاری بیش از ۳۷ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود، تاکید کرد: با تابلوهای جدید بورس انرژی، معاملات برق کارآمد و شفاف می‌شود. مصطفی رجبی‌مشهدی، رئیس هیات‌مدیره و مدیرعامل توانیر، با اعلام اینکه ارزش معاملات برق (تابلوی سبز و آزاد) در ۹ ماه ابتدایی سال جاری از ۳۷ هزار میلیارد تومان فراتر رفته است، بر استفاده از ظرفیت‌های موجود تابلوهای جدید بورس انرژی برای شفافیت مبادلات برق و کاهش ریسک خریداران و فروشندگان برق و توسعه سرمایه‌گذاری در صنعت برق تاکید کرد.

صنعت سیمان ایران، صنعتی راهبردی، زیرساخت‌محور و ریشه‌دار است که طی نزدیک به یک قرن، نقشی تعیین‌کننده در توسعه اقتصادی و عمرانی کشور ایفا کرده و امروز نیز یکی از پایه‌های اصلی تولید ملی به شمار می‌رود. با این حال، تداوم ایفای این نقش در شرایط کنونی کشور، مستلزم عبور از الگوهای سنتی مدیریت و حرکت به‌سوی رویکردهای نوین بهره‌برداری و تصمیم‌سازی است.

دنیای اقتصاد: صنعت سیمان ایران، صنعتی انرژی‌بر، سرمایه‌محور و زیر فشار فزاینده الزامات زیست‌محیطی، در آستانه یک چرخش راهبردی قرار گرفته است؛ چرخشی که از مدیریت سنتی و تصمیم‌گیری‌های تجربی فاصله می‌گیرد و به سمت حکمرانی داده‌محور، هوشمندسازی فرآیندها و کاهش کربن حرکت می‌کند. در این میان، هوش مصنوعی و هوش تجاری به ابزارهای جانبی محدود نمی‌مانند، بلکه به ستون‌های اصلی تحول دیجیتال تبدیل می‌شوند؛ تحولـی که از خط تولید و کوره دوار آغاز می‌شود، زنجیره تأمین و بازار را در بر می‌گیرد و نهایتاً آینده پایداری صنعت سیمان را بازتعریف می‌کند.

موسسه آکسفورد اینسایتس از سال ۲۰۱۷، شاخص آمادگی هوش مصنوعی دولت را با هدف ترسیم چشم‌انداز جهانی آمادگی هوش مصنوعی تهیه و تدوین کرده و چگونگی پذیرش و مدیریت هوش مصنوعی از سوی دولت‌ها را روشن کرده است. به‌عنوان تنها شاخص جهانی که به‌طور خاص بر نقش دولت متمرکز است، این شاخص دیدگاه جامعی از چگونگی توانمندسازی و مدیریت هوش مصنوعی از سوی نهادهای دولتی ارائه می‌دهد، ضمن اینکه اهمیت همکاری با بخش خصوصی و دانشگاه‌ها را نیز به رسمیت می‌شناسد.

درحالی‌که جهان با سرعتی سرسام‌آور در حال عبور از دروازه‌های انقلاب صنعتی چهارم است و اقتصادهای پیشرو، سهمشان را از کیک چند تریلیون‌دلاری هوش مصنوعی تثبیت می‌کنند، اکوسیستم فناوری ایران در موقعیتی متناقض و پرچالش گرفتار شده است. هوش مصنوعی دیگر کالای لوکس یا انتخاب فانتزی برای صنایع پیشرفته نیست، بلکه به شرط بقا و مولفه اصلی رقابت‌پذیری در بازارهای جهانی تبدیل شده است. بااین‌حال، شواهد میدانی و آمارهای بین‌المللی از وجود گسل عمیق در ساختار اقتصاد دانش‌بنیان در کشورمان حکایت دارند. از یک‌سو، دانشگاه‌های ایران به‌عنوان موتور محرک تولید علم، سالانه هزاران مهندس و متخصص طراز اول تربیت می‌کنند و در شاخص‌های تولید مقاله و مستندات علمی، رتبه‌های درخشانی را در سطح جهانی به خودشان اختصاص داده‌اند. اما از سوی دیگر، وقتی نوبت به شاخص‌های کاربردی‌سازی، آمادگی جذب فناوری و نفوذ در صنعت می‌رسد، ایران به رتبه‌های انتهایی جدول سقوط می‌کند. شکاف معنادار میان ظرفیت علمی و واقعیت اقتصادی، پرسش‌های نگران‌کننده‌ای را پیش‌روی سیاست‌گذاران و فعالان بخش خصوصی قرار داده است. به همین منظور در گفت‌وگو با داوود ادیب، رئیس هیات‌مدیره انجمن شرکت‌های فناور هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران، تلاش کردیم لایه‌های پنهان این وضع را واکاوی کنیم.

هوش مصنوعی دیگر «فناوری‌ نو» در کنار سایر فناوری‌ها نیست، بلکه به‌تدریج در حال تبدیل شدن به زیرساخت نامرئی نظم جدید جهانی است. همان‌گونه که راه‌آهن، برق و سپس اینترنت، نه‌فقط شیوه تولید، بلکه نسبت دولت، بازار و جامعه را دگرگون کردند، هوش مصنوعی نیز در حال بازتعریف مفاهیمی همچون بهره‌وری، قدرت اقتصادی، امنیت ملی، رقابت‌پذیری و حتی حاکمیت است. در چنین شرایطی، کشورها نه صرفاً بر سر «نوآوری»، بلکه بر سر جایگاه خودشان در سلسله‌مراتب آینده جهان رقابت می‌کنند.

گزارش شاخص استنفورد درباره وضع هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ (Stanford’s AI Index Report) در دورانی منتشر می‌شود که هوش مصنوعی از فناوری نوظهور به نیروی دگرگون‌کننده در اقتصاد، علم و فرهنگ جهانی تبدیل شده است. گزارش ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری بر شکاف عمیق میان توانایی‌های فنی هوش مصنوعی و بلوغ اکوسیستم حاکمیتی آن تاکید دارد.

هوش مصنوعی در سال‌های گذشته به یکی از مهم‌ترین پیشران‌های تحول در نظام‌های سلامت جهان تبدیل شده است. این فناوری، که زمانی تنها در حد مفهوم آینده‌نگرانه مطرح بود، امروز در حوزه‌هایی همانند تشخیص بیماری، مدیریت هزینه‌های درمان، افزایش بهره‌وری و بهبود تصمیم‌گیری‌های کلان سلامت، نقشی تعیین‌کننده ایفا می‌کند. بررسی نقش و کارکردهای هوش مصنوعی در بیمه سلامت و ارائه چهارچوبی برای نظام بیمه سلامت ایران حائز اهمیت است، زیرا ظرفیت‌های این فناوری را برای تحول در نظام بیمه سلامت در کشورمان تبیین می‌کند.

ایران در گزارش فناوری سال ۲۰۲۵ آنکتاد با رتبه ۷۲ از ۱۶۶ کشور، پتانسیل بالایی در پژوهش و هوش مصنوعی دارد، اما با چالش‌هایی در زیرساخت و مهارت‌های تخصصی روبه‌روست. گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD) که در سال ۲۰۲۵ منتشر شده، قدرت دگرگون‌کننده هوش مصنوعی و ظرفیت آن را برای پر کردن یا افزایش شکاف میان کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه بررسی می‌کند.

دو بار بارندگی، مثل فرو ریختن بارانی از افیون، ذهن‌های ما را دوباره به تنظیمات کارخانه برگرداند. یادمان رفت تا همین دو سه هفته پیش، نفس‌ها در سینه حبس شده بود و زاینده‌رود، صدایش را در گلو خفه کرده بود. باز هم شعار که اصفهان را «هاب منطقه‌ای» می‌کنیم، «شهر هوشمند» می‌سازیم. اما مخلص آقای رئیس: فکر فردا هم هستید؟ آخر هر شب شرابی، بامداد خمار دارد. هر آنچه امروز ما را ساخته – درست یا غلط، قشنگ یا زشت – سر جایش هست و جایی نرفته. لایه‌های غلیظ گردوغبار که فرو می‌نشینند، دوباره آن سازه کج‌میزان، همان فاصله بروکراتیک و همان اضطراب مبهمِ فردا، خودنمایی می‌کند.

نخستین اجلاس سرمایه‌گذاری در تولید مسکن استان اصفهان، فردا پنج شنبه ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ برگزار خواهد شد. این رویداد مهم که با هدف ایجاد هم‌افزایی و همافزایی مؤثر میان دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و تعاونی‌ها ترتیب داده شده، فرصتی استثنایی برای ارائه و بررسی راهکارهای عملی و نوآورانه در جهت تأمین مسکن اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه کارگران و کارمندان، فراهم می‌آورد.

به گزارش دنیای اقتصاد اجلاس سراسری سرمایه‌گذاری در تولید مسکن، در تداوم برگزاری همایش‌های «وفاق برای سرمایه‌گذاری در تولید» برگزار می‌شود؛ همایش‌هایی که با ابتکار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و با هدف ایجاد هم‌افزایی، اعتمادسازی و هدایت سرمایه‌ها به مسیر تولید، در تمامی شهرستان‌های کشور در حال برگزاری است.

دنیای اقتصاد- نشست مشترک هیات رییسه اتاق بازرگانی ایران، فعالان اقتصادی استان اصفهان با حضور استاندار و نمایندگان مردم این استان در مجلس شورای اسلامی، صحنه‌ای صریح و تأمل‌برانگیز از نقد ساختارهای معیوب اقتصادی و ارائه راهکارهایی عملی بود. در این گردهمایی که با هدف هم‌اندیشی برای حل چالش‌های پیش روی اقتصاد کشور تشکیل شد، تمامی سخنرانان بر یک اصل کلیدی تأکید کردند: اداره اقتصاد ایران با روش‌های سنتی و قوانین پیچیده گذشته ممکن نیست و نجات کشور در گرو اصلاحات ساختاری، کوچک‌سازی واقعی دولت و اعتماد به بخش خصوصی واقعی است.

در قلب تحولات اقتصادی اصفهان، مردی نشسته است که دفترش بیش از آنکه به نمودارهای مالی شبیه باشد، به آرشیوی تاریخی می‌ماند. محمدرضا گل‌احمد، عضو هیئت نمایندگان و رئیس کمیسیون مسوولیت اجتماعی شرکتی اتاق بازرگانی اصفهان، نه با زبان خشک آمار، که با روایت داستان‌هایی از یکصد سال پیش، نقشه راهی برای صد سال آینده ترسیم می‌کند. در گفت‌وگویی عمیق و پرجزئیات، او از مسیری می‌گوید که از واکاوی زندگی «امین‌التجارها» آغاز می‌شود، در قالب نماد «گذر تجار» متبلور می‌گردد و سپس، مانند رودی، به شاخه‌های متعدد آموزش از خردسالی، شبکه‌سازی نسل جوان و تحول دیجیتال تقسیم می‌شود تا در نهایت به دریای یک «دیپلماسی اقتصادی محلی» برای اصفهان برسد. این طرح، نه یک برنامه مقطعی، که تلاشی برای مهندسی دوباره فرهنگ اقتصادی یک منطقه است.

لیلی زواره‌ای-ارز باید ابزار توسعه تجارت باشد، نه وسیله‌ای برای تنظیم بازار. نگاه نادرست به ارز نه‌تنها روند صادرات را مختل کرده که باعث ناهماهنگی میان سیاست‌های بانکی و تجاری نیز باعث فاصله قیمتی در صادرات و واردات شده و درعین‌حال عدم بازگشت ارز حاصل از صادرات، تولید، بازار و واردات کالاهای ضروری را هم با مشکل مواجه کرده است. بر اساس اعلام بانک مرکزی، طی دو سال اخیر بیش از ۱۵ میلیارد دلار ارز صادراتی به چرخه رسمی کشور بازنگشته است؛ ارزی که بخش قابل‌توجهی از آن از مسیر کارت‌های بازرگانی اجاره‌ای و یک‌بارمصرف خارج‌شده و عملا امکان پیگیری و الزام به ایفای تعهد ارزی را از سیاست‌گذار سلب کرده است. از سوی دیگر صدور مجوز واردات طلا یا تلفن همراه لوکس برای رفع تعهد ارزی، مسیر بازگشت ارز را از کانال‌های رسمی بانک مرکزی مانند سامانه مرکز مبادله یا نیما منحرف کرد. نتیجه این سیاست‌ها، اختلال و نا ترازی جدی در چرخه تامین ارز رسمی بوده؛ به‌گونه‌ای که صف تخصیص ارز در برخی مقاطع به پنج ماه نیز رسیده است.

افتتاح «گذر تجار» در اصفهان، فراتر از یک رویداد نمادین، تلنگری است برای بازخوانی الگوهایی که قرن‌ها اقتصاد ایران را رونق بخشیدند. این گذر، که یادآور مسئولیت‌پذیری اجتماعی، اخلاق تجاری و پیوند ناگسستنی تاجر با جامعه است، می‌تواند به سنگ بنای مفهومی برای ساختن «اتاق بازرگانی نسل چهارم» تبدیل شود. نهادی که در آن احترام به میراث، با شفافیت دیجیتال، پایداری زیست‌محیطی و تربیت نسل جدید کارآفرینان برای انقلاب‌های صنعتی چهارم و پنجم درآمیخته است.

شهرداری منطقه شش اصفهان و شورای اسلامی شهر با همکاری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی اصفهان، با نام‌گذاری یک گذر تاریخی در مجاورت پل خواجو به «گذر تجار»، گامی بلند در پاسداشت میراث اقتصادی شهر برداشتند. این اقدام نمادین، تلاش بیش از یک قرن تجار، صنعتگران و کارآفرینانی را گرامی می‌دارد که اصفهان را از شهری سنتی به کانون صنعتی ایران تبدیل کردند.

استاندار اصفهان، با تقدیر از نقش محوری و راهبردی بخش خصوصی، بر ضرورت همکاری و همفکری همه نهادهای حاکمیتی برای حل چالش‌های اقتصادی و بهبود فضای کسب‌وکار تاکید کرد.