پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا چه امکاناتی برای متقاضیان فراهم میکنند؟
از امکان سرمایهگذاری تا ضرورت پسانداز
البته مسیر این پلتفرمها بدون چالش نبود. بر این اساس، آنها پس از آغاز بهکار خود با چالش جلب اعتماد مشتریان مواجه بودند؛ چرا که بهرغم تقاضای قابلتوجه افراد برای تبدیل سرمایه خود به طلا، عدم اعتماد مشتریان به این پلتفرمهای نوظهور باعث میشد تا این تقاضا به سوی بازار سنتی و طلای فیزیکی هدایت شود. به عبارت دیگر، عمده مشتریان ترجیح میدادند مالیات، اجرت و کمیسیون لازم برای خرید طلای سنتی را بپردازند اما به واسطه ناآشنایی با یک حوزه فناورانه جدید، قید استفاده از یک پلتفرم جدید را بزنند. اما طی سال اخیر و با جهش قیمت طلا، خرید طلای سنتی از توان بسیاری از این متقاضیان خارج شده و گزینه دیروز را به ضرورت امروز تبدیل کرده است. به این ترتیب، در شرایطی که تورم همچنان بالاست و تقاضا برای طلا به قوت خود باقی است، به واسطه هزینههای جانبی، مبالغ خرد دیگر قادر به دریافت خدمات از بازار سنتی طلا نیستند.
رشد پلتفرمهای آنلاین طلا، پاسخی به این چالش است. حضور پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا در ایران توانست بخشی از تقاضای به حاشیه رانده شده از بازار سنتی را به خود جلب کند. در سالهای اخیر، این پلتفرمها توانستند با جلب اعتماد و رضایت مشتریان، به یکی از پلتفرمهای پیشرو و پیشتاز در ایران تبدیل شوند و امکان سرمایهگذاری را بدون محدودیت در مبلغ، برای کاربران فراهم کنند.
گزارشهای میدانی «دنیایاقتصاد» نشان میدهد سرمایهگذاران بر این نکته تاکید دارند که حذف هزینههای جانبی خرید فیزیکی طلا، یکی از دلایل اقبال آنها به پلتفرمهای آنلاین طلا است؛ بر این اساس، با همان مبلغی که میتوان ۱ گرم طلای فیزیکی خریداری کرد، اکنون میتوان با همان مبلغ، طلای بیشتری را در پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا خریداری کرد. البته این تنها مزیت استفاده از این پلتفرمها نیست و میتوان از امکاناتی چون سرعت و امنیت بالاتر و خرید غیرحضوری نام برد؛ امکاناتی که اجازه میدهد مشتریان در عرض چند ثانیه، دارایی ریالی خود را به طلا تبدیل کنند.
پناهگاه سرمایههای خرد
رشد حدود ۲۰۰ درصدی طلای ۱۸ عیار در یکسال اخیر از یک سو و تقویت تورم از سوی دیگر، پیام واضحی برای شهروندان دارد؛ اینکه سرمایهگذاری در بازارهای مالی و تلاش برای حفظ قدرت خرید، از یک گزینه به ضرورت تبدیل شده است.
با این حال، پاسخ به این ضرورت بیچالش نیست. افزایش تورم به این معناست که درحالیکه سطح درآمدی آحاد جامعه با کاهش مواجه میشود، سطح قیمتها رشد پیدا میکند. بنابراین جای تعجب ندارد که پساندازها آب میرود و برای بسیاری از ایرانیها، دیگر خرید قطعات فیزیکی طلا با اجرت و کمیسیونهای بالا موضوعیت نخواهد داشت. بنابراین، اینکه چگونه میتوان در بازاری که هر گرم طلا حدود ۲۰میلیون تومان است، با مبلغی حدود ۵میلیون تومان سرمایهگذاری کرد و طلا خرید، یک نامعادله دشوار است. شرایط زمانی بغرنجتر میشود که بدانیم با اضافه کردن اجرت ساخت و سایر هزینهها، در خوشبینانهترین حالت قیمت طلا از هر گرم ۲۳میلیون تومان فراتر میرود.
آنچه از وضعیت توصیف شده بر میآید، امکان پسانداز با طلای فیزیکی و حفاظت از قدرت خرید، عملا برای گروه قابلتوجهی از هموطنان غیرممکن شده است و از طرفی، ورود به سایر بازارها یا نگهداری ریال، با خطر هزینه مبادله بالا و افت قدرت خرید مواجه است.
در این شرایط، پلتفرمهای آنلاین طلا توانستهاند با حذف هزینههای جانبی خرید طلای فیزیکی و فراهم کردن خرید طلا در مقادیر بسیار اندک، چالشهای یادشده را حل کنند و به پناهگاه سرمایههای خرد تبدیل شوند.
طلای دیجیتال در ترازو
با این حال، سازوکار فعالیت این پلتفرمها و اطمینانپذیری آن، دو موضوعی هستند که نیاز به بررسی دقیقتر و شفافسازی دارند. در ادامه، این موضوعات در دو بخش مجزا بررسی خواهد شد. بر این اساس ابتدا به سازوکار اجرایی و مدل فعالیت این کسب و کارهای دیجیتال میپردازیم، سپس مساله اطمینانپذیری آن را واکاوی خواهیم کرد.
نقطه قوت اصلی این پلتفرمها، حل یکی از اساسیترین دغدغههای سرمایهگذاران است؛ به این معنا که افراد میتوانند با مبالغ اندک، مثلا ۳۰۰هزار تومان، سرمایهگذاری در بازار آنلاین طلا را آغاز کنند. در وهله اول ممکن است این مبالغ ناچیز به نظر برسند، اما با خریدهای متعدد با مبالغ خرد، افراد میتوانند اندک پسانداز خود را سرمایهگذاری کرده و ارزش آن را حفظ کنند. از طرفی آنها قادرند با رسیدن طلای خریداری شده خود به مقداری مشخص، با مراجعه به شعب حضوری، معادل آن طلای فیزیکی تحویل بگیرند. بر این اساس، با رسیدن میزان سرمایهگذاری به حدود مشخصی، مشتریان میتوانند طلای ۱۸ عیار خود را در قطعات ۱ گرمی، ۱.۳۲۷ گرمی، ۳ گرمی و ۵ گرمی دریافت کنند. در کنار این موارد، این پلتفرمها با حذف مخارج جانبی خرید طلای فیزیکی مانند کارمزد، اجرت و مالیات، به سرمایهگذاران این امکان را میدهند که با خیال آسوده و بدون دغدغه محاسبه اجرت و هزینههای جانبی، به خرید طلا بپردازند. اما خدمات پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا به اینجا ختم نمیشود. برخی از این پلتفرمها برای رفاه حال مشتریان خود امکان خرید قسطی طلا را نیز راهاندازی کردهاند. بر این اساس، افراد با درخواست وام از طریق اپلیکیشنهای خرید و فروش آنلاین طلا میتوانند تا مبلغ مشخصی و با توجه به اعتبارسنجی خود اعتبار خرید طلا دریافت کنند و پس از آن میتوانند اعتبار خود را به طلا تبدیل کنند.
پلتفرمها زیر ذرهبین نظارت
در گام بعدی باید به این سوال پاسخ داد که چگونه میتوان به پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا اعتماد کرد و به سرمایهگذاری با مبالغ بالاتر روی آورد؟ در وهله اول، استفاده میلیونها کاربر از این پلتفرمها و عدم ثبت یک شکایت یا انتقاد رسمی از عملکرد برخی از آنها، خود گواهی بر اطمینانپذیری آنها به شمار میرود.
از سوی دیگر، مطابق با قانون، پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا موظفند معادل خرید کاربران خود، نزد بانک مرکزی طلا نگهداری کنند. اما آیا این قانون جدی گرفته میشود و پلتفرمها طبق ضوابط عمل میکنند؟ پاسخ مثبت است. در این خصوص، اصغر جهانگیر، سخنگوی قوهقضائیه، در نشست خبری روز سهشنبه (۲۸ بهمنماه) اعلام کرد که دادستانی کل کشور از سال ۱۴۰۲ به موضوع خالیفروشی ورود کرده و ساماندهی پلتفرمهای طلا را در دستور کار قرار داده است. او با تاکید بر اینکه پلتفرمهای آنلاین طلا بهطور کامل رصد میشوند، گفت که این پلتفرمها ۳هزار کیلوگرم طلای فروختهشده به مردم را به بانک منتقل کردهاند. با این حال، مادامی که کاربران میتوانند به ازای گرم طلای ۱۸ عیار، معادل فیزیکی آن را دریافت کنند، مهر تاییدی بر عملکرد شفاف پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین محسوب میشود.
طلای امن برای مردم
ناگفته نماند که پس از دریافت مجوزهای لازم از اتحادیههای مربوطه برای راهاندازی کسبوکار، فعالیت پلتفرمها از سوی پلیس امنیت اقتصادی رصد میشود. علاوه بر این، مرکز توسعه تجارت الکترونیکی (تتا) بر روند فعالیت آنها نظارت دارد.
با ورود فعالانه و نظارت مستمر نهادهای مذکور، نتایج قابلتوجهی در اطمینانپذیری این پلتفرمها حاصل شده است. از جمله این نتایج میتوان به گزارش اخیر پلیس امنیت اقتصادی درباره تخلف یک تا دو پلتفرم خرید و فروش آنلاین طلا اشاره کرد. بر اساس اعلام این نهاد، این پلتفرمها کمتر از طلای خریداری شده کاربران، طلای فیزیکی ذخیره داشتهاند. پلیس امنیت اقتصادی در حال رسیدگی به این موضوع است. با این حال، انتظار میرود پلیس امنیت اقتصادی نام این پلتفرمها را نیز اعلام کند؛ چراکه انتشار اسامی متخلفان میتواند این پیام را به جامعه منتقل کند که نظارت بر بازار خرید و فروش آنلاین طلا بهصورت جدی و سختگیرانه در حال اجراست و کاربران میتوانند با اطمینان بیشتری اقدام به سرمایهگذاری کنند. از سوی دیگر، عدم اعلام نام پلتفرمهای متخلف میتواند بر اعتماد عمومی نسبت به سایر پلتفرمهای شفاف و سالم این حوزه اثر سوء بگذارد.
خلف وعده بانک مرکزی
در ماههای اخیر، درحالیکه پلتفرمهای آنلاین طلا در حال فعالیت بودند، ریاست قبلی بانک مرکزی تصمیم گرفت تا از سامانه نظارتی خود بر این پلتفرمها رونمایی کند. بر این اساس، قرار شد بانک مرکزی تا ۱۴ بهمن ماه این مهم را انجام دهد اما با گذشت این تاریخ، نه تنها خبری از سامانه نبود، بلکه توضیحی از سوی بانک مرکزی نیز ارائه نشد.
با وجود تاخیر در رونمایی، پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا همچنان فعال و قانونی هستند. به نظر میرسد با تغییر تیم مدیریتی، سرپرستی حوزه کسبوکارهای دیجیتال که در دوران ریاست محمدرضا فرزین به بانک مرکزی واگذار شده بود، اکنون به نهادهای دیگری سپرده شود.
با این حال، بسیاری از پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا بدون توجه به این حواشی، همچنان با عملکرد شفاف و سازوکار دقیق خود، محبوبیت و اعتماد مردم را حفظ کردهاند.
این پلتفرمها توانستهاند با اخذ مجوزها و رعایت مقررات نظارتی، محیطی امن و قابلاعتماد برای کاربران فراهم کنند و نشان دهند که حتی در غیاب سامانه نظارتی بانک مرکزی، شفافیت و مسوولیتپذیری پلتفرمهای معتبرمیتواند امنیت سرمایه مردم را تضمین کند.
