اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۵۰۴

در دهه‌های اخیر، اینترنت از یک ابزار ارتباطی فرعی به یکی از زیرساخت‌های بنیادین اقتصاد و حکمرانی بدل شده است؛ زیرساختی که بدون آن، نه فقط ارتباطات اجتماعی، بلکه تولید، توزیع و سرمایه‌گذاری دچار اختلال می‌شود. در ایرانِ امروز، پیامدهای قطعی و اختلال اینترنت به‌مراتب فراتر از حوزه ارتباطات رفته و لایه‌های عمیق اقتصاد سیاسی، ساختار بازار و زیست روزمره کسب‌وکارها را تحت فشار قرار داده است.

صبح یکی از همان روزهایی که اینترنت سراسری قطع شد، در یک کارگاه کوچک تولیدی، همه‌چیز مثل همیشه آغاز شد؛ دستگاه‌ها روشن، مواد اولیه آماده و کارگران سرِ خط. اما برخلاف روزهای عادی، بخش فروش ساکت بود. نه سفارشی ثبت می‌شد، نه پیامی می‌آمد، نه پرداختی انجام می‌گرفت. انگار مغازه‌ای که همیشه شلوغ بود، ناگهان کرکره‌اش پایین کشیده شده باشد. نه اینکه مشتری وجود نداشته باشد؛ مسیر رسیدن مشتری قطع شده بود.

امروزه در اقتصاد، اینترنت نقشی مشابه برق در انقلاب صنعتی را ایفا می‌کند. هرگونه اختلال ساختاری در این زیرساخت پرکاربرد زنجیره‌ای از پیامد‌های مالی، نهادی و انسانی را به دنبال دارد. در ایران، قطعی اینترنت نه به صورت موردی بلکه از سال ۱۴۰۱ تا به امروز به صورت یک الگوی تکرارشونده ظاهر شده است و حتی به نظر می‌رسد مصلحت‌اندیشان دولتی از قطعی اینترنت به عنوان یک رویکرد کنترلی استفاده می‌کنند. در روز‌های اول اعتراضات، بازار‌ها به دلیل عدم محاسبه‌پذیری عملا توان خود را در ایجاد بازدهی از دست دادند. همین موضوع باعث شد بی‌ثباتی در بازار یکی از عوامل اصلی شروع اعتراضات تلقی شود که در نهایت با قطعی ۱۰۰درصدی اینترنت مواجه شد؛ اما پیامد‌های رویکرد قطعی اینترنت، فراتر از حوزه ارتباطات، مستقیما به اقتصاد و نیروی انسانی کشور تسری یافت.

در این یادداشت ابتدا ما باید به تعریفی کلی از اقتصاد سیاسی ایران بپردازیم تا بتوانیم در ادامه تاثیر قطعی اینترنت بر اقتصاد سیاسی ایران را بررسی کنیم. اقتصاد سیاسی ایران به تحلیل تعاملات میان سیاست، اقتصاد و جامعه در کشور ایران می‌پردازد. این مفهوم، به ویژه در شرایط کنونی ایران که با پیچیدگی‌های داخلی و بین‌المللی بسیاری روبه‌روست، بسیار حائز اهمیت است. در واقع اقتصاد سیاسی ایران ترکیبی از قدرت‌های دولتی و خصوصی، نظام‌های اقتصادی مختلف و عوامل بین‌المللی است که همگی به شکل‌گیری سیاست‌های اقتصادی، تجاری و اجتماعی ایران کمک می‌کنند.