رسانههای بینالمللی تنش ایران و آمریکا را تحلیل کردند؛
گزینه نظامی یا مذاکره؟
صدای طبل جنگافروزی ایالات متحده همچنان به گوش میرسد و بر آتش تنشها در خاورمیانه میدمد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده که واشنگتن نیروهای نظامی بزرگی به خاورمیانه اعزام کرده و همه گزینهها را روی میز نگه داشته است؛ بااینحال مدعی شده که ایران خواهان مذاکره است و آمریکا هم مذاکره میکند. از سوی دیگر، تهران هشدار داده و تاکید کرده است که هرگونه حمله ایالات متحده یک جنگ تمامعیار تلقی خواهد شد و به آن پاسخ خواهد داد. تهران درعینحال و در راستای سیاست همیشگی خود برای مذاکره اعلام آمادگی کرده، اما مجددا تاکید کرده که مذاکره تحت فشار را نخواهد پذیرفت. در این فضا، چنین به نظر میرسد که دیپلماسی همچنان یکی از گزینههایی است که از دستور کار خارج نشده است، هرچند که احتمالا نباید چندان روی آن حساب کرد، چرا که نرمشی در مواضع دو طرف بهویژه آمریکاییها مشاهده نمیشود.
اظهارات متناقض ترامپ
آنچه در این میان، بیش از هر چیز، توجهها را به خود جلب میکند، اظهارات ضدونقیض ترامپ و رفتوآمد او میان سناریوهای تهدیدآمیز و دیپلماتیک است. نشریه اکسیوس به تاریخ ۲۶ ژانویه گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به این نشریه گفته است ایران، همزمان با گسیل «یک نیروی عظیم» به طرف این کشور، خواستار مذاکره با واشنگتن است. ترامپ در مصاحبهای با اکسیوس گفت که ایالات متحده «یک ناوگان بزرگ در کنار ایران» دارد، اما درعینحال گفت که تهران مشتاق مذاکره است. وی در این رابطه مدعی شد: «آنها میخواهند معامله کنند. من این را میدانم. آنها بارها تماس گرفتهاند.»
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، که گزارشش روز دوشنبه ششم بهمن در این نشریه آنلاین منتشر شد، اظهار کرد که ترامپ به او گفته نیروی نظامی کشورش که حالا در اطراف ایران مستقر شدهاند، بهمراتب «بزرگتر» از میزان نیرویی هستند که در اطراف ونزوئلا موضع گرفته بودند. راوید افزود که رئیسجمهور ایالات متحده درعینحال معتقد است که ایران خواستار مذاکره و توافق است. این گزارش همزمان با تایید خبر رسیدن گروه ضربت ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به منطقه فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در خاورمیانه منتشر شده است، منطقهای که ایران را هم در بر میگیرد. منابع مطلع خبر دادهاند ترامپ هنوز تصمیم نهایی را در این رابطه نگرفته است و احتمالا رایزنیهای بیشتری انجام خواهد داد و گزینههای نظامی بیشتری به او ارائه خواهد شد. بنا به گزارش اکسیوس، دونالد ترامپ از صحبت درباره گزینههایی که تیم امنیت ملیاش به او ارائه کردهاند، یا اینکه کدام گزینه را ترجیح میدهد، خودداری کرده است.
آمادگی مشروط واشنگتن برای معامله
در همین حال، یک مقام ارشد آمریکایی در تماسی تلفنی به خبرنگاران مدعی شد که این کشور آماده معامله با تهران است. این مقام ارشد آمریکایی، چند ساعت پس از گفتوگوی ترامپ با اکسیوس، در نشستی با خبرنگاران گفت که کاخ سفید در خصوص مذاکرات با ایران «آماده تعامل» است. این مقام آمریکایی مدعی شد: «اگر آنها بخواهند با ما تماس بگیرند و شرایط را بدانند، ما گفتوگو خواهیم کرد.» این مقام افزود که شروط آمریکا برای توافق، طی سال گذشته بارها به ایران منتقل شده است.
این در حالی است که اکسیوس گزارش داده که رویکرد واشنگتن مبنی بر آمادگی برای مذاکره آنچنان هم که در نگاه نخست به نظر میرسد، نباید سبب خوشبینی شود. بنا به گزارش این رسانه، مقامات ایالات متحده برای توافق با ایران مدعی تعیین ۴ شرط شدهاند. بر اساس این گزارش، مقامات آمریکایی ادعا میکنند که هر توافقی با ایران باید شامل موارد زیر باشد: خارج کردن تمام اورانیوم غنیشده از ایران، تعیین سقف برای ذخایر موشکهای دوربرد ایران، تغییر سیاست ایران در حمایت از نیروهای همسو در منطقه و ممنوعیت غنیسازی مستقل اورانیوم در این کشور. گاردین نیز طی گزارشی این خبر را تایید کرده است.
نگرانی در جنوب خلیج فارس
از سوی دیگر، مقامات خاورمیانه بهطور فزایندهای نگراناند که ایالات متحده در روزهای آینده دست به اقدامی تنشزا بزند. به گزارش اکونومیست، این مقامات نگراناند که اقداماتی از این دست میتواند چرخهای از حملات تلافیجویانه را علیه پایگاههای آمریکا در سراسر منطقه از سوی ایران به راه بیندازد. به گزارش اکونومیست، مقامات کشورهای حوزه خلیج فارس در محافل خصوصی احتمال حمله گسترده آمریکا به ایران را بالا ارزیابی کردهاند.
هماهنگی پنتاگون با متحدان خاورمیانهای
این تحولات در حالی روی میدهد که نیویورک تایمز به نقل از منابع خود گزارش داد که رهبری نظامی ایالات متحده در بحبوحه تنشهای پیرامون ایران، در حال هماهنگی با متحدان خاورمیانهای خود است. به گزارش تاس، در طول آخر هفته گذشته، دریاسالار برد کوپر، رئیس فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، از سوریه، عراق و سرزمینهای اشغالی بازدید کرد تا سلسله جلساتی با پرسنل نظامی ایالات متحده و همتایان خود در این کشورها برگزار کند.
این منابع خاطرنشان کردند که در طول این رایزنیها، به عراق اطلاع داده شد که در صورت تشدید تنشها با تهران و حمله گروههای طرفدار ایران به پایگاهها و نیروهای آمریکایی، ایالات متحده تلافی خواهد کرد. نمایندگان دولت واشنگتن همچنین با مقامات عربستان سعودی و قطر در مورد وضعیت پیرامون ایران رایزنیهایی انجام دادند. نیویورک تایمز همچنین خاطرنشان کرد که پنتاگون ۱۲ فروند جنگنده دیگر را به همراه سامانههای دفاع هوایی پاتریوت و تاد به منطقه اعزام کرده است تا حضور نظامی خود را تقویت کند. در عین حال، السومریه گزارش داد که فرماندهی مرکزی آمریکا ورود ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» و ناوگروه همراه آن به منطقه خاورمیانه را تایید کرد و مدعی شد که این حضور در چارچوب تقویت امنیت و ثبات منطقهای است.
این در حالی است که گروههای مقاومت از جمله کتائب حزبالله عراق، انصارالله یمن و حزبالله لبنان نیز نسبت به هر گونه حمله آمریکا به جمهوری اسلامی ایران هشدار دادهاند. نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، روز دوشنبه در سخنانی با اشاره به احتمال مداخله نظامی احتمالی آمریکا در ایران گفت: «در برابر هرگونه تجاوزی علیه ایران بیطرف نخواهیم بود.» قاسم با اشاره به اینکه جنگ علیه ایران ممکن است آتش را در کل منطقه شعلهور کند، افزود: «ما بر مقابله با این تهدید متمرکزیم و آن را تهدیدی برای خود میدانیم و اختیار کامل داریم که هر آنچه را برای مقابله با آن مناسب میبینیم، انجام دهیم.»
تاکید تهران بر اولویت دیپلماسی
بهرغم تهدیدها و تنشهای موجود، ایران بر اهمیت میدان دادن به مذاکره برای حل بحرانها تاکید دارد. در همین رابطه، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، با تاکید بر اینکه تهران تمام گزینههای پیش رو را مدنظر دارد، گفت: «در آمادگی کامل هستیم و با حفظ عزت ملی خود و با وحدت و فرماندهی واحد از این شرایط سخت عبور خواهیم کرد.» سخنگوی دولت در پاسخ به سوالی در مورد پاسخ دولت به تهدیدهای دشمن، خاطرنشان کرد: «آنچه بهعنوان موضع دولت میتوان بیان کرد این است که جمهوری اسلامی ایران، با حفظ آمادگی کامل نظامی و با در نظر گرفتن همه حقوق خود برای صیانت از منافع ملی، با اقتدار عمل میکند و همه گزینهها را روی میز دارد. در عین حال، رویکرد دولت رویکردی دیپلماتیک است».
از سوی دیگر، نماینده دائمی ایران در ژنو، به تاریخ ششم بهمن، در جمع خبرنگاران با تاکید بر اینکه ایران برای هرگونه سناریوی احتمالی، از جمله حملهای متجاوزانه از سوی آمریکا آماده است، بیان کرد که برخی از کشورها پیشنهاد تبادل پیام میان تهران و واشنگتن را ارائه کردهاند. علی بحرینی، نماینده دائمی ایران در سازمانهای بینالمللی در ژنو گفت: «پیامهایی غیررسمی میان وزیر امور خارجه ما آقای عباس عراقچی و استیو ویتکاف درباره مسائل مختلفی تبادل میشود اما بهسختی میتوان آن را مذاکره خواند.»
تلاشهای دیپلماتیک «فشرده»
همراستا با این تحولات، سایت قطری العربی الجدید هم در گزارشی نوشت: منابع مطلع ایرانی تایید کردند که در حال حاضر تلاشهای دیپلماتیک «فشردهای» میان تهران و واشنگتن در جریان است و این کانالها همچنان باز ماندهاند تا سطح تنش کاهش یابد و از آغاز جنگی جدید در منطقه جلوگیری شود؛ بااینحال افزودند که این تلاشها «تا این لحظه به هیچ پیشرفت قابلتوجهی منجر نشده است». این منابع که نخواستند نامشان فاش شود، توضیح دادند ارتباط میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، نیز «فعال» است و تاکید کردند ایالات متحده شروطی «ناممکن» درباره برنامه هستهای و موشکی ایران و نیز سیاستهای منطقهای تهران مطرح کرده که «هرگونه پیشرفت در تلاشهای دیپلماتیک را متوقف کرده است».
به گفته آنان، «دیپلماسیای که دولت آمریکا اکنون دنبال میکند یکجانبه است؛ به این معنا که شروطی غیرقابل پذیرش برای طرف ایرانی تعیین میکند و سپس همین رد شدن را بهانهای برای حملهای جدید قرار میدهد». این منابع افزودند تهران «به دولت آمریکا بهطور رسمی اعلام کرده که این شروط را بهطور کامل رد میکند»، و توضیح دادند ایران «ابتکارهایی برای آغاز مذاکرات جدید، به دور از پیششرطها و تهدیدهای نظامی ارائه کرده است؛ اما طرف آمریکایی بر پاسخ فوری به شروط خود و گرفتن امتیازهای فوری اصرار دارد؛ موضوعی که ایران آن را بهطور کامل رد کرده است».
وسوسه یک جنگ پرریسک
