هفت محور تعیینکننده آینده ایران / هشدار مسعود نیلی: این وضعیت خطری جدی برای آینده ایران دانست
مسعود نیلی اقتصاددان در همایش «روز ملی آینده» با اشاره به فقدان پاسخهای روشن و اجماع فکری درباره مسائل بنیادین کشور تأکید کرد: اگر جامعه ایران نتواند به پرسشهای اساسی درباره آینده خود پاسخهای دقیق، منسجم و مشترک بدهد، باید بهطور جدی نگران آینده کشور باشد.
مسعود نیلی، اقتصاددان، در این همایش با بیان اینکه بسیاری از چالشهای امروز ایران ریشه در پرسشهای حلنشده دهههای گذشته دارد، گفت: ما با مجموعهای از موضوعات روبهرو هستیم که نهتنها درباره آنها پاسخ روشن نداریم، بلکه حتی در میان نخبگان نیز اجماع حداقلی بر سر آنها شکل نگرفته است.
او با تأکید بر ضرورت بازاندیشی جدی در این پرسشها افزود: پیش از آنکه بخواهیم درباره سیاستها، برنامهها یا حتی اصلاحات اقتصادی صحبت کنیم، باید ببینیم اصلاً میدانیم چه میخواهیم و به کجا میخواهیم برویم یا نه. مشکل اینجاست که اغلب میدانیم چه چیزی را نمیخواهیم، اما تصویر روشنی از آنچه میخواهیم نداریم.
هفت محور تعیینکننده آینده ایران
نیلی در ادامه سخنان خود، هفت حوزه اصلی را بهعنوان محورهای بنیادین تعیینکننده آینده ایران معرفی کرد و گفت: این پرسشها در ظاهر ساده به نظر میرسند، اما در واقع لایههای عمیق و پیچیدهای دارند و پاسخدادن به آنها نیازمند مطالعه، پژوهش و گفتوگوی جدی است.
او نخستین محور را حکومت و حکمرانی دانست و اظهار کرد: پرسش اصلی این است که آیا حکمرانی امری زمینی و انسانی است یا موضوعی آسمانی؟ نسبت دقیق دین و حکومت چیست؟ و آیا حکمرانی یک امر حرفهای و متناسب با زمان و مکان است یا تابع الزاماتی بیرونی و تغییرناپذیر؟ نیلی تأکید کرد که پاسخهای کلی و شعاری به این پرسشها راهگشا نیست و جامعه نیازمند پاسخهای مشخص و دقیق است.
دومین محور از نظر این اقتصاددان، روابط خارجی و جایگاه ایران در جهان بود. او با اشاره به اینکه روابط بین کشورها لزوماً بر پایه دوستی و صمیمیت شکل نمیگیرد، گفت: در نظام بینالملل، منافع مشترک کشورها را به هم مرتبط میکند، حتی اگر یکدیگر را نپذیرند. پرسش این است که ما دقیقاً چه راهبردی در قبال جهان، بهویژه آمریکا، اروپا و قدرتهای بزرگ داریم؟ تعامل، تقابل یا درونگرایی؟ نیلی افزود: در این حوزه نیز اغلب به سخنان کلی بسنده میکنیم و موضع روشن و دقیقی نداریم.
او سومین محور را فرهنگ، جامعه و آزادیهای فردی عنوان کرد و گفت: باید روشن شود که تا چه اندازه به تنوع فرهنگی، آزادیهای اجتماعی و سبکهای مختلف زندگی باور داریم و نقش حکومت در این حوزهها چیست. به گفته نیلی، پاسخهای مبهم و پر از «اما و اگر» در این زمینه، جامعه را به بنبست میکشاند و مانع شکلگیری توافق اجتماعی میشود.
علم، دموکراسی و توسعه
نیلی در ادامه به چهارمین محور یعنی علم و نسبت ما با دانش پرداخت و تصریح کرد: یکی از مشکلات جدی دهههای گذشته این بوده که علم را به «شرقی» و «غربی» تقسیم کردهایم و تصور کردهایم باید علم را از نو و بهصورت بومی بازتولید کنیم. او تأکید کرد: علم، علم است و پرسش اصلی این است که ما چه نسبتی با علوم انسانی، اجتماعی و اقتصادی برقرار میکنیم و آیا آنها را بهعنوان دانش معتبر میپذیریم یا نه.
پنجمین محور مورد اشاره نیلی، سیاست داخلی و دموکراسی بود؛ محوری که به گفته او، یکی از مناقشهبرانگیزترین حوزههاست. نیلی گفت: پرسش این نیست که صرفاً پای صندوق رأی برویم و نام آن را دموکراسی بگذاریم. باید مشخص شود که دموکراسی را بهعنوان یک سازوکار حل تعارضات داخلی تا چه اندازه میپذیریم و آیا به الزامات نهادی آن توجه داریم یا نه. او افزود: در جهان، نمونههای بسیار متفاوتی از دموکراسی وجود دارد؛ از اروپا و آمریکا گرفته تا کشورهایی مانند ونزوئلا، و باید روشن شود که کدام الگو مدنظر ماست.
محیط زیست و اقتصاد
این اقتصاددان ششمین محور را محیط زیست و منابع طبیعی دانست و با اشاره به تجربه ایران در دهههای گذشته گفت: بخشی از رشد اقتصادی کشور از طریق تخریب طبیعت حاصل شده و امروز با محدودیت جدی منابع روبهرو هستیم. پرسش این است که حکومت چه مسئولیتی در قبال محیط زیست دارد و آیا توسعه باید مقید به الزامات پایداری بلندمدت باشد یا نه.
نیلی در نهایت به هفتمین محور یعنی اقتصاد پرداخت و اظهار کرد: باید مشخص شود که اقتصاد بازار را بهعنوان سازوکار تخصیص منابع میپذیریم یا به اقتصاد سوسیالیستی باور داریم. او با اشاره به تجربه کشورهای نفتی افزود: در عمل، بسیاری از کشورها به سمت نوعی اقتصاد پوپولیستی حرکت کردهاند، حتی اگر در گفتار از الگوهای دیگر دفاع کنند. نیلی تأکید کرد که هدف او در این سخنرانی ارائه پاسخ نهایی نیست، بلکه طرح دقیق پرسشهاست.
فقدان پاسخ و فقدان اجماع
مسعود نیلی در بخش پایانی سخنان خود با لحنی هشدارآمیز گفت: برداشت شخصی من این است که ما در بسیاری از این حوزهها پاسخ روشن نداریم و مهمتر از آن، هیچ اجماع حداقلی نیز وجود ندارد. او افزود: بهنظر میرسد در جمعیت دهها میلیونی کشور، تعداد افرادی که بتوانند درباره این هفت محور دیدگاهی روشن، دقیق و سازگار ارائه دهند، بسیار اندک است.
او این وضعیت را خطری جدی برای آینده ایران دانست و گفت: اگر جامعه صرفاً بداند چه چیزی را نمیخواهد و نداند چه میخواهد، ممکن است دوباره همه اختیارات را به افراد یا گروههایی بسپارد بدون آنکه پاسخ این پرسشهای بنیادین روشن شده باشد.
نیلی راهحل عبور از این وضعیت را تمرکز فوری بر پژوهش، گفتوگو و شکلگیری گفتمانهای منسجم دانست و افزود: حتی اگر در نهایت به دو یا سه گفتمان متفاوت برسیم، مهم این است که هر گفتمان درونی سازگار باشد و بتواند استدلال کند که پاسخهایش ایران را به آیندهای بهتر میرساند.
او در پایان با اشاره به راهاندازی «اندیشکده اقتصاد شریف» گفت: هدف از ایجاد چنین نهادهایی، کمک به پاسخدادن علمی و منسجم به بخشی از این پرسشهاست. نیلی تأکید کرد: اگر روزی به نقطهای برسیم که حتی ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفر پاسخهای نزدیک و سازگار به این پرسشها داشته باشند، آنوقت میتوان با اطمینان بیشتری به آینده ایران امیدوار بود.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
